Odżywianie, ruch, uroda i codzienna profilaktyka

Metoda na zdrowie Baza wiedzy
Menu

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna bez względu na wiek: zalecenia i start

Aktywność fizyczna: ile ruchu WHO zaleca dzieciom, dorosłym i seniorom, jak ograniczyć siedzenie, zacząć stopniowo i kiedy zapytać lekarza o radę.

Starsza kobieta i jej córka maszerują parkową alejką, obok nastolatek na rowerze i starszy mężczyzna ćwiczący przy ławce
Obraz wygenerowany przez AI

Dlaczego warto się ruszać w każdym wieku

Aktywność fizyczna to według WHO każdy ruch ciała wykonywany przez mięśnie szkieletowe, który wymaga wydatku energii. Obejmuje nie tylko trening, ale też drogę do pracy, zabawę i prace domowe. WHO wskazuje, że u dzieci i młodzieży ruch wspiera zdrowie kości, wzrost mięśni oraz rozwój ruchowy i poznawczy. U dorosłych wiąże się z mniejszym ryzykiem m.in. nadciśnienia i cukrzycy typu 2 oraz z lepszym zdrowiem psychicznym i snem.

Wielu osobom nie udaje się osiągnąć zaleceń: według WHO nie spełnia ich 31% dorosłych i 86% młodzieży na świecie. To dane globalne, a nie polskie, ale pokazują, że start od małych kroków jest zwykłą sytuacją, a nie wyjątkiem.

Zalecenia WHO dla grup wieku

Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z cytowanych dalej zaleceń WHO z 2020 roku (od 5. roku życia) i z 2019 roku (do 5 lat). Kolejne sekcje opisują każdą grupę osobno.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

GrupaZalecany ruchDodatkowo
Niemowlęta (do 1 roku)aktywność kilka razy dziennie, min. 30 minut zabawy na brzuchu rozłożone na cały dzień (dla jeszcze nieporuszających się)bez ekranów
Dzieci 1–2 latamin. 180 minut ruchu o dowolnej intensywności dziennieekran: 1 rok nie, 2 lata do 1 godziny
Dzieci 3–4 latamin. 180 minut dziennie, w tym min. 60 minut ruchu umiarkowanego lub intensywnegoekran do 1 godziny
Dzieci i młodzież 5–17 latśrednio min. 60 minut dziennie aktywności o umiarkowanej lub dużej intensywnościwysiłek intensywny, ćwiczenia mięśni i kości min. 3 dni w tygodniu
Dorośli 18–64 lata150–300 minut wysiłku umiarkowanego albo 75–150 minut intensywnego tygodniowoćwiczenia siłowe min. 2 dni w tygodniu
Seniorzy 65+jak doroślićwiczenia równowagi i siły min. 3 dni w tygodniu
Ciąża i połógmin. 150 minut wysiłku umiarkowanego tygodniowo (bez przeciwwskazań)różne ćwiczenia aerobowe i siłowe

Wysiłek umiarkowany i intensywny: jak je rozpoznać

Zalecenia opisują ruch o określonej intensywności. WHO definiuje wysiłek umiarkowany jako wykonywany z intensywnością od 3 do mniej niż 6 razy większą niż w spoczynku (MET), a intensywny jako 6 MET lub więcej. W skali odczuwanego wysiłku od 0 do 10 umiarkowany to zwykle 5 lub 6, a intensywny 7 lub 8. Skala odnosi się do twoich możliwości, więc to samo tempo może być dla jednej osoby umiarkowane, a dla innej intensywne.

Prościej sprawdzisz to testem rozmowy. Według NHS przy wysiłku umiarkowanym możesz jeszcze mówić, ale nie śpiewać, a przy intensywnym wypowiesz tylko kilka słów bez przerwy na oddech. Szczegóły, przykłady czynności i wartości MET znajdziesz w tekście o ćwiczeniach aerobowych, a o wydatku energii w różnych formach ruchu w artykule o ćwiczeniach cardio.

Dzieci poniżej 5 lat

Wytyczne WHO z 2019 roku dla najmłodszych mówią o całej dobie: ruchu, siedzeniu i śnie. Niemowlęta mają być aktywne kilka razy dziennie, głównie przez zabawę na podłodze, a dzieci niemogące jeszcze chodzić potrzebują co najmniej 30 minut zabawy na brzuchu rozłożonych w ciągu dnia. Starsze maluchy, w wieku 1–2 i 3–4 lat, powinny mieć co najmniej 180 minut ruchu dziennie. U trzy- i czterolatków co najmniej 60 minut z tego ma być wysiłkiem umiarkowanym lub intensywnym.

WHO zaleca także, by nie przytrzymywać dziecka w wózku, foteliku lub nosidle dłużej niż godzinę naraz. Ekranów nie zaleca się u dzieci poniżej 2 lat, a u starszych przedszkolaków czas przed ekranem ma wynosić najwyżej godzinę dziennie. WHO zachęca do wspólnego czytania i opowiadania, gdy dziecko siedzi spokojnie.

Dzieci i młodzież (5–17 lat)

WHO zaleca średnio co najmniej 60 minut dziennie ruchu o umiarkowanej lub dużej intensywności, głównie aerobowego, w skali tygodnia. Co najmniej 3 dni w tygodniu powinny zawierać wysiłek intensywny oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości, na przykład skakanie czy zabawy wspinaczkowe. WHO podkreśla też, że dzieci i młodzież powinny mieć bezpieczne okazje do ruchu odpowiedniego do wieku i możliwości, przyjemnego i różnorodnego. Warto więc łączyć sport, zabawę, rower i drogę do szkoły pieszo.

W tej grupie WHO zaleca także ograniczanie siedzenia, zwłaszcza rekreacyjnego czasu przed ekranem.

Dorośli (18–64 lata)

Dorośli według WHO powinni robić co najmniej 150–300 minut aerobowego wysiłku umiarkowanego albo co najmniej 75–150 minut intensywnego, albo równoważną kombinację. Dodatkowo co najmniej 2 dni w tygodniu zalecane są ćwiczenia wzmacniające mięśnie, angażujące wszystkie duże grupy mięśniowe. Przy ilości powyżej 300 minut tygodniowo można uzyskać dodatkowe korzyści, o ile nie ma przeciwwskazań.

Część siłową rozwija tekst o budowaniu mięśni.

Według NHS szybki marsz to przykład wysiłku umiarkowanego. Sposoby na zwiększenie dziennej liczby kroków opisuje artykuł o krokach. Jeśli masz mało czasu, możesz poznać trening tabata, choć nie jest to wymóg zaleceń.

Seniorzy (65 lat i więcej)

Seniorzy według WHO stosują te same zalecenia co dorośli, a dodatkowo w ramach tygodniowej aktywności powinni wykonywać zróżnicowane ćwiczenia wieloskładnikowe, z naciskiem na funkcjonalną równowagę i siłę, o umiarkowanej lub większej intensywności, co najmniej 3 dni w tygodniu. Ich celem jest poprawa sprawności i zapobieganie upadkom. WHO dodaje, że starsze osoby powinny być aktywne tak, na ile pozwala ich sprawność, i dostosowywać wysiłek do poziomu wytrenowania.

Ćwiczenia wieloskładnikowe łączą wytrzymałość, siłę i równowagę. WHO podaje przykłady: chodzenie tyłem lub bokiem, stanie na jednej nodze przy ćwiczeniach mięśni ramion, a także taniec, który łączy elementy aerobowe i równowagi. Ćwicz takie rzeczy w bezpiecznym miejscu, najlepiej przy stabilnym oparciu. Dobór ćwiczeń przy zawrotach głowy, upadkach lub chorobach skonsultuj z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Ciąża i połóg

WHO zaleca kobietom bez przeciwwskazań regularny ruch w ciąży i po porodzie, co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku aerobowego tygodniowo oraz różne ćwiczenia aerobowe i siłowe. Kobiety, które przed ciążą były aktywne, także intensywnie, mogą według WHO kontynuować ten ruch. Jeśli nie osiągasz tych wartości, zacznij od małych ilości. WHO zaznacza też, że w ciąży należy unikać wysiłku w upale, pić wodę i omijać sporty kontaktowe lub z dużym ryzykiem upadku.

Lekarz lub położna powinni poinformować cię o sygnałach, przy których trzeba przerwać lub ograniczyć ruch i od razu się skonsultować. Po porodzie, zwłaszcza po cięciu cesarskim, wracaj do ruchu stopniowo i po rozmowie z lekarzem. Rodzaj i ilość ćwiczeń zawsze ustal ze swoim lekarzem prowadzącym.

Choroby przewlekłe i niepełnosprawność

Zalecenia WHO dla dorosłych i seniorów dotyczą także osób z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością. Gdy nie da się ich spełnić, WHO radzi ruszać się w granicach swoich możliwości i skonsultować rodzaj oraz ilość ruchu ze specjalistą aktywności fizycznej lub lekarzem, bo trzeba uwzględnić m.in. leki i cały plan leczenia. WHO pisze, że ruch nie niesie większego ryzyka dla osób z niepełnosprawnością, jeśli jest dopasowany do ich poziomu aktywności, stanu zdrowia i sprawności. Ten tekst nie zastępuje porady lekarza: ustal indywidualny plan z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Siedzenie: ruch nawet lekki się liczy

WHO zaleca dorosłym ograniczanie czasu siedzącego. Zastąpienie go aktywnością o dowolnej intensywności, także lekką, daje korzyści zdrowotne. Dla osób dużo siedzących WHO dodaje wskazówkę, by robić więcej niż zalecane minimum ruchu umiarkowanego i intensywnego, co ma pomóc zmniejszyć szkodliwy wpływ siedzenia. W praktyce możesz wstawać od biurka, chodzić podczas rozmów telefonicznych albo wybierać schody.

Jak zacząć stopniowo

WHO radzi zaczynać od małych ilości ruchu i stopniowo zwiększać częstotliwość, intensywność i czas trwania. Przypomina też, że jakikolwiek ruch jest lepszy niż żaden. Po nowym lub intensywniejszym wysiłku mięśnie mogą boleć; więcej o tym, skąd się bierze ta bolesność, w tekście o bolesności mięśni. Układ całego tygodnia opisuje artykuł o planie treningowym. Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z zaleceń WHO, a nie gotowy program dla każdego.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

EtapCo możesz zrobićPodstawa
1. Startcodzienny, krótki spacer lub zabawa z dzieckiem; wybierz to, co lubiszWHO: zacznij od małych ilości, ruch każdego rodzaju się liczy
2. Wydłużaniedodawaj minuty albo kolejny dzień; zmieniaj jedną rzecz narazWHO: stopniowo zwiększaj częstotliwość, intensywność i czas
3. Cel dla dorosłychnp. 5 razy po 30 minut szybkiego marszu to 150 minut tygodniowoWHO: 150–300 minut wysiłku umiarkowanego tygodniowo
4. Siła i równowagadołóż 2 dni ćwiczeń siłowych; po 65. roku życia 3 dni z równowagąWHO: siła min. 2 dni, seniorzy równowaga i siła min. 3 dni

Kiedy skonsultować się z lekarzem

WHO uznaje wstępną konsultację medyczną za zwykle zbędną dla osób bez przeciwwskazań, które zaczynają od aktywności lekkiej lub umiarkowanej, nieprzekraczającej wysiłku szybkiego marszu lub codziennych czynności. NHS jest ostrożniejsze: radzi porozmawiać z lekarzem rodzinnym, jeśli od dawna się nie ruszasz albo masz choroby lub obawy zdrowotne. Gdy masz wątpliwości, wybierz tę ostrożniejszą wersję.

Skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą przed rozpoczęciem ćwiczeń, jeśli:

  • masz chorobę serca lub płuc, cukrzycę albo inną chorobę przewlekłą,
  • jesteś w ciąży lub w okresie po porodzie,
  • masz uraz, ból albo długo się nie ruszasz i planujesz intensywny wysiłek,
  • pojawiają się nowe objawy, takie jak ból w klatce piersiowej, duszność lub zawroty głowy.

Przy takich objawach przerwij ćwiczenia. Jeśli podczas wysiłku pojawi się ból lub ucisk w klatce piersiowej, ciężka duszność albo utrata przytomności, przerwij ruch i zadzwoń pod numer 112. Według NHS takie objawy (ból w klatce jak ściskanie, silne trudności z oddychaniem, osoba, która zemdlała i nie reaguje normalnie) wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia; w Polsce służy do tego numer 112. Ruch nie zastępuje leczenia ani zaleceń lekarza.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Ile aktywności fizycznej potrzebuje dorosły?

Według WHO co najmniej 150–300 minut wysiłku umiarkowanego tygodniowo albo 75–150 minut intensywnego, plus ćwiczenia siłowe co najmniej 2 dni w tygodniu. Jeśli jesteś poniżej tych wartości, zacznij od mniejszych i zwiększaj je stopniowo.

Ile ruchu potrzebuje dziecko?

Dziecko w wieku 5–17 lat potrzebuje średnio co najmniej 60 minut dziennie ruchu umiarkowanego lub intensywnego. W wieku 3–4 lat zalecane jest co najmniej 180 minut dziennie, w tym 60 minut ruchu umiarkowanego lub intensywnego. Dzieci w wieku szkolnym powinny co najmniej 3 dni w tygodniu wykonywać też wysiłek intensywny oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości.

Czy po 65. roku życia trzeba ćwiczyć inaczej?

Zasady są takie same jak dla dorosłych, ale WHO dodaje ćwiczenia wieloskładnikowe z równowagą i siłą co najmniej 3 dni w tygodniu, by zapobiegać upadkom. Poziom wysiłku dostosuj do swojej sprawności i ewentualnych chorób.

Czy ruch w ciąży jest bezpieczny?

Według WHO zalecany jest u kobiet bez przeciwwskazań, w ilości co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo. Rodzaj ćwiczeń i sygnały do przerwania omów z lekarzem prowadzącym lub położną.

Czy krótki ruch się liczy?

Tak. WHO podkreśla, że jakakolwiek aktywność jest lepsza niż żadna, a zastąpienie siedzenia nawet lekkim ruchem daje korzyści zdrowotne.

Czy przed pierwszym treningiem trzeba iść do lekarza?

WHO uznaje wstępną konsultację za zwykle zbędną przy lekkiej lub umiarkowanej aktywności na poziomie szybkiego marszu, gdy nie ma przeciwwskazań. NHS jest ostrożniejsze i radzi porozmawiać z lekarzem rodzinnym, jeśli od dawna się nie ruszasz albo masz choroby lub obawy zdrowotne. Przy chorobach przewlekłych, ciąży, urazach i nowych objawach skonsultuj się z lekarzem.

← Więcej: Aktywność fizyczna

Czytaj więcej