Odżywianie, ruch, uroda i codzienna profilaktyka

Metoda na zdrowie Baza wiedzy
Menu

Zdrowa dieta

Algi morskie: właściwości, jod i na co uważać

Algi morskie: skład na 100 g wg USDA, bardzo różna zawartość jodu w kombu, wakame i nori, hijiki i arsen, ciąża, dzieci i tarczyca. Co sprawdzić przed zakupem?

Miska sałatki z wakame z sezamem, arkusze nori na bambusowej macie i miseczki z kombu oraz płatkami alg na kamiennym blacie
Obraz wygenerowany przez AI

Czym są algi morskie i które się je

Według niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR) z około 10 tysięcy gatunków wodorostów na świecie około 145 jada się jako żywność. Instytut opisuje je jako produkty bogate w składniki odżywcze, zawierające błonnik, związki bioaktywne oraz znaczne ilości witamin i składników mineralnych. Jednocześnie zaznacza, że niektóre z nich zawierają bardzo dużo jodu.

Makroalgi, czyli wodorosty, dzieli się według barwników na brunatne, czerwone i zielone. Do brunatnych należą kombu i wakame, do czerwonych nori i dulse, do zielonych sałata morska. Mikroglony, takie jak chlorella i spirulina, to odrębna grupa i nie są tematem tego tekstu.

Skład na 100 g według USDA

Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z danych amerykańskiej bazy USDA FoodData Central (SR Legacy), w przeliczeniu na 100 g produktu surowego. Laver to w raporcie EFSA nazwa czerwonych alg z rodzajów Porphyra i Pyropia, czyli nori.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Produkt surowy (100 g)Białko (g)Wapń (mg)Żelazo (mg)Sód (mg)
Kombu (kelp)1,681682,85233
Nori (laver)5,81701,8048
Wakame3,031502,18872

Wartości odnoszą się do produktu surowego, a nie do suszu z opakowania ani do porcji. Wakame ma w tej tabeli wyraźnie więcej sodu niż pozostałe pozycje. Zawartość wapnia lub żelaza nie mówi też, ile organizm z nich wchłonie. Baza USDA nie podaje dla tych pozycji jodu, dlatego jego zawartość opisuje osobna sekcja, oparta na danych europejskich instytucji.

Jod: dlaczego algi to szczególny przypadek

Ile jodu potrzebujesz

Według Norm żywienia dla populacji Polski z 2024 roku (NIZP PZH-PIB) zalecane spożycie jodu (RDA) wynosi 150 µg na dobę dla dorosłych, 220 µg w ciąży i 290 µg w okresie karmienia piersią. Do niedoboru jodu w Polsce przeciwdziała obowiązkowe jodowanie soli kuchennej, wprowadzone w 1997 roku, według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ).

Górny poziom spożycia (UL) dla dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących, wynosi 600 µg na dobę, a dla dzieci w wieku 1-3 lat 200 µg na dobę. To wartości Komitetu Naukowego ds. Żywności UE (SCF), przytaczane przez EFSA w raporcie z 2023 roku. Poziom ten dotyczy ogółu populacji; wyjątki opisuje sekcja o grupach ryzyka.

Dla porównania: według tabel cytowanych przez NCEŻ 100 g szpinaku zawiera 12 µg jodu, a 100 g brokułów 15 µg. O innych składnikach warzyw liściastych przeczytasz w tekście o zielonych warzywach liściastych.

Ile jodu jest w algach

Zakresy jodu w suszonych algach z tabeli BfR podano w mg na kg suchej masy. Ponieważ 1 mg/kg to 1 µg/g, można je odczytać jako mikrogramy jodu w 1 g suszu. Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z tych zakresów.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Alga (forma)GrupaJod, mg/kg suchej masyJod w 1 g suszu, µg
Kombu (Saccharina japonica)brunatna1500–80001500–8000
Wakamebrunatna50–150050–1500
Dulse (Palmaria palmata)czerwona50–100050–1000
Nori (arkusze)czerwona10–40010–400

Rozpiętość jest ogromna: górna granica zakresu dla kombu jest setki razy wyższa niż dolna dla nori. Według BfR zawartość jodu zależy od gatunku, pory roku, sposobu uprawy i przetwarzania. Instytut zaznacza też, że „kombu” to nazwa zbiorcza dla różnych bardzo jodowych alg brunatnych, głównie z rodzajów Laminaria i Saccharina.

Z tabeli wynika prosty rachunek: 1 g suszonego kombu to według tych zakresów od 1500 do 8000 µg jodu, czyli od około 2,5 do ponad 13 razy tyle co górny poziom 600 µg i wielokrotność zalecanych 150 µg. To wyliczenie redakcji, a nie pomiar konkretnego produktu.

Dane o spożyciu pokazują, że to nie jest tylko rachunek. Według raportu Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2023 roku średnie spożycie jodu powyżej 20 µg na kilogram masy ciała na dobę stwierdzono wśród osób jedzących kombu i glony laver. W tym samym raporcie laver to czerwone algi z rodzajów Porphyra i Pyropia, określane też jako nori, a EFSA zwraca uwagę, że częste jedzenie takich czerwonych alg również zasługuje na uwagę. EFSA przypomina też ocenę SCF: spożycie bogatych w jod, zwłaszcza suszonych produktów z alg może prowadzić do niebezpiecznie dużych dawek, jeśli zawierają ponad 20 mg jodu na kg suchej masy, a populacja mieszka na obszarze endemicznego niedoboru jodu. To warunek, który nie opisuje wprost Polski, dlatego ten próg pokazuje skalę ryzyka, a dla ciebie właściwym punktem odniesienia jest górny poziom 600 µg na dobę.

Dodatkową trudnością jest etykieta. Australijsko-nowozelandzka agencja FSANZ wskazuje, że ogólne nazwy, takie jak „kelp” czy „seaweed” w składzie, nie mówią, jaki to gatunek i czy należy do alg brunatnych. BfR zaleca więc, by gotowe produkty z alg miały podaną zawartość jodu wraz z wytycznymi spożycia i ostrzeżeniami dla grup wrażliwych.

Skutki nadmiaru

Według NIZP PZH-PIB nadmiar jodu może wynikać ze spożywania zbyt dużych ilości produktów pochodzenia morskiego, w tym produktów z alg, a także soli jodowanej, suplementów diety lub leków. BfR opisuje, że nagły, nadmierny wzrost podaży jodu może wywołać nadczynność lub niedoczynność tarczycy. FSANZ podaje, że w Australii zgłoszono przypadki chorób wywołanych nadmiarem jodu po zjedzeniu alg brunatnych.

Arsen i metale ciężkie

Osobny problem dotyczy hijiki, algi brunatnej popularnej w kuchni japońskiej. Według FSANZ za rakotwórczy dla ludzi uznaje się tylko arsen nieorganiczny. Irlandzka FSAI zaleca ograniczać spożycie hijiki albo wybierać inne algi, ponieważ próbki z całego świata wykazały w niej zwykle dużo arsenu nieorganicznego. Podobnie brytyjska Agencja Standardów Żywności (FSA) w wytycznych dla importerów owoców i warzyw (Anglia i Walia) podaje, że radzi nie jeść hijiki. FSANZ zauważa, że wiele krajów wydało zalecenia unikania takich alg, choć są dowody, że odpowiednie przygotowanie może znacząco obniżać zawartość arsenu nieorganicznego. To nie jest zalecenie, by jeść hijiki po takim przygotowaniu.

Metale w algach ocenił EFSA w 2023 roku. U dorosłych jedzących algi narażenie na kadm mieściło się w zakresie wcześniejszych szacunków dla całej diety, a w przypadku arsenu nieorganicznego i ołowiu stanowiło od 10 do 30% wcześniejszych szacunków dla całej diety. Algi są też ważnym źródłem arsenu całkowitego, który w większości, z wyjątkami, jest arsenem organicznym.

Kto powinien uważać szczególnie

Według BfR największe ryzyko zaburzeń tarczycy po nagłym nadmiarze jodu dotyczy kobiet w ciąży i karmiących piersią, ich nienarodzonych i karmionych dzieci, małych dzieci oraz osób z chorobami tarczycy. Instytut opisuje, że bardzo duża jednorazowa podaż jodu u matki w ciąży niesie ryzyko długotrwałej niedoczynności tarczycy u dziecka. FSANZ podkreśla z kolei, że nasilenie skutków zależy od zaopatrzenia organizmu w jod i od istniejących chorób tarczycy. Normy żywienia 2024 zaznaczają, że u osób z autoimmunizacyjnymi chorobami tarczycy niekorzystne objawy mogą wystąpić nawet przy poziomie spożycia uznanym za bezpieczny dla ogółu populacji, więc przy takiej chorobie o algach porozmawiaj z endokrynologiem lub lekarzem prowadzącym.

Dotyczy to także suplementów. Kanadyjski urząd Health Canada wydał w 2008 roku ostrzeżenie dotyczące suplementów z kelpu o dużej zawartości jodu, o czym informuje FSANZ.

Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, masz chorobę tarczycy albo przyjmujesz leki na tarczycę, o ilości alg w diecie zdecyduj z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem. Dotyczy to także podawania alg dzieciom.

Algi w diecie roślinnej

NCEŻ wymienia sól jodowaną jako źródło jodu w diecie wegan, a wodę mineralną z jodem i algi morskie jako źródła dodatkowe. Przy tak rozległych zakresach jodu algi trudno traktować jako dokładnie dawkowane źródło. Jak planować dietę roślinną, opisuje tekst o diecie wegetariańskiej.

Jak jeść algi rozsądnie

  • Sprawdź na etykiecie gatunek algi i, jeśli podano, zawartość jodu. Ogólne nazwy „kelp” i „seaweed” nie wskazują, o jaką algę chodzi.
  • Pamiętaj o różnicach między gatunkami: według zakresów BfR kombu zawiera wielokrotnie więcej jodu niż nori.
  • Hijiki pomiń lub ogranicz, zgodnie z zaleceniami FSA i FSAI.
  • Nie traktuj alg jako jedynego sposobu uzupełniania jodu: NIZP PZH-PIB wymienia też ryby, mleko, jaja i sól jodowaną. BfR zaznacza ponadto, że nawet proponowany unijny limit 1 g jodu na kg suchej masy nie wystarczyłby, by zapewnić bezpieczne spożycie wszystkim osobom regularnie jedzącym algi.
  • Przy suplementach z kelpu zachowaj szczególną ostrożność i zapytaj lekarza lub farmaceutę.

Kiedy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem

  • jesteś w ciąży lub karmisz piersią i chcesz jeść algi albo przyjmować suplementy z alg,
  • masz chorobę tarczycy lub przyjmujesz leki na tarczycę (lekarz prowadzący),
  • chcesz podawać algi dziecku (pediatra),
  • po zjedzeniu alg pojawiają się objawy takie jak wzmożona pobudliwość nerwowa, biegunki lub chudnięcie, które według NIZP PZH-PIB towarzyszą nadczynności tarczycy (lekarz rodzinny; w nagłym zagrożeniu zdrowia lub życia dzwoń pod numer 112).

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy algi morskie są zdrowe?

Według BfR są produktami bogatymi w składniki odżywcze, zawierają błonnik, witaminy i składniki mineralne. Jednocześnie niektóre zawierają bardzo dużo jodu, a hijiki dużo arsenu nieorganicznego, dlatego ważne są gatunek i ilość.

Ile jodu ma kombu, a ile nori?

Według zakresów z tabeli BfR suszone kombu zawiera od 1500 do 8000 mg jodu w kg suchej masy, czyli 1500–8000 µg w 1 g, a nori od 10 do 400 mg/kg, czyli 10–400 µg w 1 g. Górny poziom dla dorosłych to 600 µg na dobę ze wszystkich źródeł.

Czy hijiki jest bezpieczne?

Irlandzka FSAI radzi ograniczać spożycie hijiki lub wybierać inne algi, bo zwykle zawiera dużo arsenu nieorganicznego, a według FSANZ wiele krajów wydało zalecenia unikania takich alg. Brytyjska FSA podaje podobną radę w wytycznych dla importerów (Anglia i Walia).

Czy w ciąży można jeść algi?

BfR opisuje ryzyko długotrwałej niedoczynności tarczycy u dziecka po bardzo dużej jednorazowej podaży jodu przez matkę. Dlatego ilość alg w ciąży omów z lekarzem lub położną.

Czy algi zastąpią sól jodowaną?

Według NCEŻ źródłem jodu w diecie wegan jest sól jodowana, a algi i woda z jodem są dodatkiem. Ponieważ według BfR zawartość jodu w algach zależy od gatunku, pory roku, uprawy i przetwarzania, trudno je traktować jako zamiennik soli jodowanej.

← Więcej: Zdrowa dieta

Czytaj więcej