
Co zawierają zioła kuchenne na 100 g
Tabela zestawia składniki siedmiu świeżych ziół według bazy składu żywności USDA FoodData Central (numer pozycji FDC w nawiasie). To wartości średnie z pomiarów, więc konkretny pęczek może się od nich różnić.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Zioło (pozycja FDC) | Witamina K, µg | Witamina C, mg | Witamina A, µg ekwiwalentu retinolu | Żelazo, mg |
|---|---|---|---|---|
| Bazylia (172232) | 415 | 18,0 | 264 | 3,17 |
| Koperek (172233) | brak danych w USDA | 85,0 | 386 | 6,59 |
| Kolendra, liście (169997) | 310 | 27,0 | 337 | 1,77 |
| Mięta pieprzowa (173474) | brak danych w USDA | 31,8 | 212 | 5,08 |
| Tymianek (173470) | brak danych w USDA | 160 | 238 | 17,4 |
| Rozmaryn (173473) | brak danych w USDA | 21,8 | 146 | 6,65 |
| Szczypiorek (169994) | 213 | 58,1 | 218 | 1,60 |
Liczby na 100 g wyglądają imponująco, ale porcja ziół waży zwykle kilka gramów (tabela niżej). Wpis „brak danych w USDA” oznacza, że baza nie podaje wartości, a nie że zioło nie zawiera witaminy K, więc przy warfarynie nie traktuj tych ziół jako bezpieczniejszych. Natkę pietruszki opisuje osobny tekst: Pietruszka: właściwości odżywcze i zastosowanie w kuchni.
Ile składników dostajesz w porcji
Baza USDA podaje też masę typowych miar. Poniższe przeliczenie to przykład redakcji: wartości z tabeli wyżej pomnożone przez masę miary.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Zioło i miara (USDA) | Masa | Witamina K | Witamina C | Żelazo |
|---|---|---|---|---|
| Bazylia, 2 łyżki posiekanej | 5,3 g | ok. 22 µg | ok. 0,95 mg | ok. 0,17 mg |
| Szczypiorek, 1 łyżka posiekanego | 3 g | ok. 6,4 µg | ok. 1,7 mg | ok. 0,05 mg |
| Kolendra, ¼ szklanki | 4 g | ok. 12 µg | ok. 1,1 mg | ok. 0,07 mg |
| Mięta pieprzowa, 2 łyżki | 3,2 g | brak danych w USDA | ok. 1,0 mg | ok. 0,16 mg |
| Rozmaryn, 1 łyżka | 1,7 g | brak danych w USDA | ok. 0,37 mg | ok. 0,11 mg |
| Tymianek, 1 łyżeczka | 0,8 g | brak danych w USDA | ok. 1,3 mg | ok. 0,14 mg |
| Koperek, 5 gałązek | 1 g | brak danych w USDA | ok. 0,85 mg | ok. 0,07 mg |
| Oregano suszone, 1 łyżeczka liści | 1 g | ok. 6,2 µg | ok. 0,02 mg | ok. 0,37 mg |
W kuchennej porcji wkład jest mały. Dla porównania WHO zaleca co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie, a porcja ziół to zwykle kilka gramów. Suszone oregano ma 36,8 mg żelaza na 100 g, lecz łyżeczka liści waży 1 g, więc daje ok. 0,37 mg. Główne źródło witamin i składników mineralnych to warzywa i owoce, o których pisze tekst Najzdrowsze owoce: 12 propozycji i co je wyróżnia. Zioła zostają dodatkiem, który zmienia smak dania.
Zioła zamiast soli
Infografika Rodzinnej Akcji PZH zachęca: „zamień sól na zioła i przyprawy”, a jako zamienniki wymienia m.in. bazylię, oregano, czosnek, miętę, tymianek i rozmaryn. Ta sama infografika przypomina, że nie powinno się spożywać więcej niż 5 g soli dziennie (płaska łyżeczka). WHO podaje to samo: dla dorosłych mniej niż 2000 mg sodu dziennie, co odpowiada mniej niż 5 g soli.
Czy zioła rzeczywiście pomagają? Amerykańskie badanie SPICE z 2015 roku objęło 40 osób, losowo przydzielonych do grupy z programem zmiany nawyków (20 osób) i grupy kontrolnej (20 osób) na 20 tygodni. Autorzy napisali, że wieloskładnikowa interwencja behawioralna, w której nacisk położono na przyprawy i zioła, istotnie zmniejszyła spożycie sodu. Nie jest to więc dowód na działanie samych ziół, tylko na skuteczność całego programu. Do tego PZH zwraca uwagę, że znaczna część soli pochodzi z produktów przetworzonych, takich jak pieczywo czy wędliny, więc solniczka to tylko część sprawy. Cały sposób jedzenia przy nadciśnieniu, z tabelą grup produktów i przykładowym dniem, opisuje tekst Dieta na nadciśnienie: zasady i przykładowe posiłki. Szerzej o czosnku, który także trafia na listę zamienników soli, przeczytasz w tekście Czosnek na odporność: co mówią badania.
Bezpieczne stosowanie ziół w kuchni
Witamina K i leki przeciwzakrzepowe
Bazylia, kolendra i szczypiorek zawierają według USDA witaminę K (tabela wyżej). Dla koperku, mięty, tymianku i rozmarynu baza nie podaje wartości, więc nie wiadomo, ile jej mają, i nie należy zakładać, że nie mają jej wcale. Instrukcja MedlinePlus dla osób przyjmujących warfarynę wymienia wśród produktów, których ilości nie należy zmieniać z dnia na dzień ani z tygodnia na tydzień, m.in. endywię, sałatę, szpinak, pietruszkę, rzeżuchę, czosnek i dymkę, a także zioła używane do herbatek ziołowych. Przy warfarynie ważna jest więc stała ilość takich produktów, a nie ich całkowite unikanie. Przy leczeniu warfaryną skonsultuj z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą, jakich ilości ziół, także tych z pustymi polami w tabeli, możesz używać, i zgłoś mu każdą większą zmianę w diecie.
Mycie i przechowywanie świeżych ziół
Uniwersytet Stanowy Kolorado radzi płukać zioła, mieszając je w misce z chłodną wodą lub pod bieżącą wodą, a następnie osuszyć papierowym ręcznikiem. FDA zalicza zioła do świeżych produktów łatwo psujących się, które należy trzymać w czystej lodówce w temperaturze 40°F (ok. 4°C) lub niższej. Ogólne zasady mycia warzyw i bezpieczeństwo żywności opisuje tekst Warzywa surowe czy gotowane.
Suszone zioła i zanieczyszczenia
Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 ustala najwyższe dopuszczalne poziomy alkaloidów pirolizydynowych, związków roślinnych zaliczanych do zanieczyszczeń żywności. Dla suszonych ziół, z wyjątkiem wymienionych niżej, poziom ten wynosi 400 µg/kg, a dla ogórecznika, lubczyku, majeranku i oregano (suszonych) oraz ich mieszanek 1000 µg/kg. Limity dotyczą produktów w obrocie, więc nie wymagają od ciebie żadnych obliczeń.
Cynamon i kumaryna
Cynamon to przyprawa, nie zioło, ale często ląduje obok nich w szafce. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) podaje tolerowane dzienne pobranie kumaryny na poziomie 0,1 mg na kg masy ciała. Cynamon cassia zawiera więcej kumaryny niż cejloński, a dorosły o masie 60 kg wyczerpuje to pobranie przy ok. 2 g cynamonu cassia dziennie. BfR nie zaleca spożywania dużych ilości cynamonu cassia przez dłuższy czas.
Preparaty, olejki i suplementy ziołowe
Zioła jako przyprawy to co innego niż suplementy, olejki skoncentrowane i leczenie ziołami. Według amerykańskiego NCCIH wiele suplementów nie badano u kobiet w ciąży ani karmiących, a mogą wchodzić w interakcje z lekami. Ta sama instytucja pisze o mięcie pieprzowej: w ilościach spotykanych w żywności jest prawdopodobnie bezpieczna w ciąży, ale niewiele wiadomo o ilościach leczniczych. Doustny olejek miętowy może dawać zgagę, nudności, ból brzucha i suchość w ustach.
Zioło, skład i na co uważać
Poniższa tabela to przykład redakcji, zbudowany z zacytowanych danych i zaleceń.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Zioło | Co zawiera (na 100 g) | Na co uważać |
|---|---|---|
| Bazylia | 415 µg witaminy K, 3,17 mg żelaza | Przy warfarynie utrzymuj stałą ilość produktów z witaminą K |
| Kolendra | 310 µg witaminy K, 337 µg ekwiwalentu retinolu | Witamina K; kolendra należy do przypraw najczęściej wskazywanych w alergiach u dzieci (przegląd 2025) |
| Szczypiorek | 213 µg witaminy K, 58,1 mg witaminy C | Witamina K; w porcji 3 g to ok. 6,4 µg |
| Koperek | 85,0 mg witaminy C, 6,59 mg żelaza | Umyj przed użyciem; USDA nie podaje witaminy K, więc przy warfarynie ustal ilość z lekarzem |
| Mięta pieprzowa | 31,8 mg witaminy C, 5,08 mg żelaza | Mięta należy do jasnotowatych, wśród których opisano alergie (przegląd dotyczy dzieci); olejek to inna kategoria niż liście; USDA nie podaje witaminy K, więc przy warfarynie ustal ilość z lekarzem |
| Tymianek | 160 mg witaminy C, 17,4 mg żelaza | Łyżeczka waży 0,8 g, więc wkład jest niewielki; USDA nie podaje witaminy K, więc przy warfarynie ustal ilość z lekarzem |
| Rozmaryn | 21,8 mg witaminy C, 6,65 mg żelaza | Łyżka waży 1,7 g; USDA nie podaje witaminy K, więc przy warfarynie ustal ilość z lekarzem; preparaty omów z lekarzem |
| Oregano suszone | 622 µg witaminy K, 36,8 mg żelaza | Limit alkaloidów pirolizydynowych 1000 µg/kg w suszu |
Kto powinien uważać
- Osoby leczone warfaryną: stała ilość produktów z witaminą K, także ziół, dla których USDA nie podaje jej zawartości, i rozmowa z lekarzem prowadzącym, zanim zmienisz ilość ziół w diecie.
- Osoby w ciąży lub karmiące: NCCIH zaznacza brak badań wielu suplementów w tej grupie, a w przypadku mięty pieprzowej odróżnia ilości spożywcze od leczniczych. Pytania o preparaty omów z lekarzem.
- Osoby z alergią na przyprawy lub pyłki: przegląd z 2025 roku dotyczący dzieci wskazuje, że alergie na przyprawy i zioła są coraz częściej rozpoznawane, a objawy sięgają od łagodnych reakcji w jamie ustnej do anafilaksji. Przy reakcji skonsultuj się z lekarzem alergologiem, a przy nagłych objawach dzwoń pod numer 112.
- Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki: według NCCIH przed użyciem każdego preparatu ziołowego należy porozmawiać z lekarzem, bo niektóre zioła i leki wchodzą w szkodliwe interakcje.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy zioła zastąpią sól?
Mogą pomóc ją ograniczyć, ale nie rozwiązują sprawy w pojedynkę. PZH i WHO wskazują limit 5 g soli dziennie, a badanie SPICE (40 osób losowo przydzielonych do dwóch grup) dotyczyło całego programu zmiany nawyków, nie samych ziół.
Czy trzeba myć świeże zioła?
Tak. Uniwersytet Stanowy Kolorado zaleca płukanie ziół w misce z chłodną wodą lub pod bieżącą wodą i osuszenie ręcznikiem papierowym.
Czy zioła w kuchni można jeść przy warfarynie?
Tak, ale w stałych ilościach. Według MedlinePlus nie należy zmieniać z dnia na dzień ani z tygodnia na tydzień ilości produktów bogatych w witaminę K, w tym pietruszki i ziół do herbatek. O dopuszczalnych ilościach zdecyduje lekarz prowadzący.
Czy zioła można stosować w ciąży?
Dla mięty pieprzowej NCCIH uznaje ilości spotykane w żywności za prawdopodobnie bezpieczne w ciąży i podczas karmienia, ale dla ilości leczniczych dane są ubogie. Preparaty i suplementy omów z lekarzem lub farmaceutą.
Czy zioła mogą uczulać?
Tak. Przegląd z 2025 roku, dotyczący dzieci, wymienia wśród częściej wskazywanych kolendrę, a także zioła z rodziny jasnotowatych, takie jak mięta, oregano i szałwia.


