Odżywianie, ruch, uroda i codzienna profilaktyka

Metoda na zdrowie Baza wiedzy
Menu

Nowości medyczne

Witamina D a serce: co pokazują badania

Witamina D a serce: niski poziom łączy się z chorobami serca, ale duże badania nie potwierdziły ochrony przez suplement. Sprawdź dane i kiedy iść do lekarza.

Starszy mężczyzna w płaszczu i szaliku siedzi na ławce w parku i zwraca twarz do niskiego jesiennego słońca, na ścieżce złote liście
Obraz wygenerowany przez AI

Co łączy witaminę D z sercem

Najwięcej danych pochodzi z badań obserwacyjnych, które porównują ludzi z różnym poziomem 25(OH)D, czyli formy witaminy D mierzonej we krwi. Metaanaliza badań prospektywnych z 2012 roku objęła 19 badań i 65 994 uczestników, wśród których wystąpiło 6123 przypadków chorób układu sercowo-naczyniowego. Po porównaniu najniższej kategorii poziomu z najwyższą względne ryzyko wynosiło 1,52 dla wszystkich chorób sercowo-naczyniowych (95% przedział ufności 1,30-1,77) i 1,64 dla udaru. Sami autorzy zaznaczyli, że potrzebne są dalsze badania, by ocenić, czy to związek przyczynowy.

Narodowy Instytut Zdrowia USA (NIH, Biuro Suplementów Diety) opisuje ten obraz podobnie: dane obserwacyjne wiążą wyższy poziom 25(OH)D z mniejszym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, ale badania kliniczne tych wyników nie potwierdziły.

Co pokazały badania z losowym przydziałem

Badanie z losowym przydziałem i placebo sprawdza, czy podawanie witaminy D zmienia częstość zdarzeń. Trzy ważne źródła:

  • VITAL (2019, 25 871 uczestników). Mężczyźni od 50 lat i kobiety od 55 lat w USA dostawali witaminę D3 albo placebo, mediana obserwacji wyniosła 5,3 roku. Wynikami pierwszorzędowymi były rak inwazyjny i poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe (zawał, udar lub zgon z przyczyn sercowych). Takie zdarzenie wystąpiło u 396 osób w grupie witaminy D i 409 w grupie placebo (współczynnik ryzyka 0,97; przedział ufności 0,85-1,12). Autorzy napisali, że suplement nie dał niższej częstości tych zdarzeń.
  • D-Health (2023, BMJ, 21 315 uczestników). Australijczycy w wieku 60-84 lat przyjmowali witaminę D albo placebo przez maksymalnie pięć lat. Głównym wynikiem tej analizy były poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe: współczynnik ryzyka 0,91 (0,81-1,01), a różnica bezwzględna była mała i zgodna z wynikiem zerowym. Wyniki drugorzędowe, czyli każde zdarzenie osobno, wyglądały inaczej: zawał 0,81 (0,67-0,98), rewaskularyzacja wieńcowa 0,89 (0,78-1,01), ale udar 0,99 (0,80-1,23). Autorzy ocenili, że suplementacja może zmniejszać częstość poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, choć przedział ufności był zgodny z brakiem efektu.
  • Metaanaliza z 2019 roku (JAMA Cardiology). Połączono 21 badań z losowym przydziałem i 83 291 uczestników. Suplement nie wiązał się z mniejszą liczbą poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (ryzyko względne 1,00; 0,95-1,06), a tylko 4 badania miały chorobę serca jako cel pierwszorzędowy. Autorzy uznali, że suplement nie daje ochrony sercowo-naczyniowej i nie jest w tym celu wskazany.

Badania genetyczne: rola niskiego poziomu witaminy D

Badanie z 2022 roku w European Heart Journal wykorzystało nieliniową randomizację mendlowską, czyli analizę wariantów genetycznych związanych z poziomem 25(OH)D, w dużej brytyjskiej bazie: 44 519 przypadków i 251 269 osób z grupy kontrolnej. Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych najpierw wyraźnie malało wraz ze wzrostem stężenia, a potem się wyrównywało przy około 50 nmol/l (kształt litery L). Autorzy oszacowali, że korekta stężeń poniżej 50 nmol/l zmniejszyłaby zachorowalność o 4,4% (1,8-7,3%), a wniosek zapisali tak: niedobór witaminy D może zwiększać ryzyko. To szacunek modelowy dla populacji, a nie wynik podawania suplementu.

Dlaczego obserwacje nie dowodzą przyczyny

Autorzy metaanalizy z 2019 roku przypominają, że badania obserwacyjne nie mogą dowieść przyczynowości z powodu możliwych niezmierzonych czynników zakłócających. Przegląd systematyczny z 2014 roku (290 badań prospektywnych i 172 badania z losowym przydziałem) uznał, że rozbieżność między obserwacjami a interwencjami sugeruje, iż niski poziom 25(OH)D jest markerem złego stanu zdrowia, a procesy zapalne mogłyby go obniżać. Znaczenie ma też styl życia: według NIH niedobór może występować u osób z ograniczoną ekspozycją na słońce, więc niski poziom może iść w parze z innymi nawykami, np. mniejszą ilością czasu spędzanego na zewnątrz (to przypuszczenie, nie wynik badania).

Przykład redakcji, zbudowany z opisanych badań:

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Typ badaniaCo pokazałoOgraniczenia
Obserwacyjne (metaanaliza 2012)Niski poziom 25(OH)D z ryzykiem 1,52 dla chorób serca i naczyńCzynniki zakłócające, możliwy wpływ choroby na poziom
Z losowym przydziałem (VITAL 2019)Brak niższego ryzyka poważnych zdarzeń (0,97)Dane z jednej populacji (USA, od 50. i 55. roku życia)
Z losowym przydziałem (D-Health 2023)Wynik graniczny: 0,91 (0,81-1,01)Przedział ufności obejmuje 1
Metaanaliza badań z losowym przydziałem (2019)Ryzyko względne 1,00Tylko 4 badania z chorobą serca jako celem
Randomizacja mendlowska (2022)Zależność tylko poniżej ok. 50 nmol/lSzacunek modelowy, nie interwencja

Skąd bierze się witamina D

Według NHS od końca marca lub początku kwietnia do końca września większość mieszkańców Wielkiej Brytanii wytwarza wystarczająco dużo witaminy D w skórze pod wpływem słońca, a od października do wczesnego marca nie. To dane dla klimatu brytyjskiego. NHS wymienia też produkty: ryby tłuste (łosoś, sardynki, pstrąg, śledź, makrela), żółtka jaj, żywność wzbogacaną. NIH dodaje, że naturalnie zawiera ją niewiele produktów, a tłuste ryby są jednym z najlepszych źródeł. Więcej o rybach znajdziesz w tekście ryby w diecie, a o jajkach w tekście jajka a cholesterol.

Polskie wytyczne i badanie poziomu 25(OH)D

W 2023 roku ukazała się aktualizacja polskich wytycznych profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D, przygotowana przez grupę wielospecjalistyczną i towarzystwa medyczne. Potwierdziła, że niedobór to stężenie 25(OH)D poniżej 20 ng/ml (50 nmol/l), stan wymagający leczenia pod kontrolą lekarza. Wytyczne rozróżniają profilaktykę i leczenie niedoboru, więc o suplementacji decyduje lekarz po ocenie wyniku badania.

Badanie 25(OH)D nie jest dla każdego rutynowe. Inne składniki, których poziom bywa niski, opisują niedobory składników odżywczych. Według NIH Endocrine Society nie zaleca rutynowego oznaczania u zdrowych osób, a amerykański panel USPSTF uznał, że dowodów na korzyści z przesiewu u dorosłych bez objawów jest za mało. NIH wskazuje grupy z większym ryzykiem niedoboru, m.in. osoby starsze, z ograniczoną ekspozycją na słońce i z ciemną skórą. O potrzebie oznaczenia decyduje lekarz.

Nadmiar witaminy D

Według NHS zbyt duże ilości suplementów przez długi czas mogą powodować nadmiar wapnia we krwi (hiperkalcemię), co może osłabić kości i uszkodzić nerki oraz serce. NIH podaje, że zatrucie witaminą D niemal zawsze wynika ze zbyt dużej podaży z suplementów. EFSA w 2023 roku zaktualizowała górny bezpieczny poziom spożycia witaminy D, zależny od wieku; to granica bezpieczeństwa dla populacji, a nie zalecenie ani cel. Podobna ostrożność dotyczy innych suplementów, jak opisano przy glicynianie magnezu.

NIH wymienia interakcje: suplementy witaminy D mogą oddziaływać z lekami, m.in. statynami i diuretykami tiazydowymi. Połączenie tiazydów z witaminą D może prowadzić do hiperkalcemii, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami nerek lub nadczynnością przytarczyc. Leków nie odstawiaj i nie zmieniaj ich bez lekarza.

Kiedy skonsultować się z lekarzem

  • Przed rozpoczęciem suplementacji, jeśli przyjmujesz leki na serce, ciśnienie lub cholesterol.
  • Gdy masz choroby nerek, przytarczyc albo wiesz, że wapń we krwi bywa u ciebie podwyższony.
  • Gdy rozważasz badanie 25(OH)D, bo mało przebywasz na słońcu lub rzadko jesz źródła witaminy D.
  • Przy bólu w klatce piersiowej, duszności, omdleniu lub nagłym osłabieniu jednej strony ciała dzwoń pod 112.

Wspólne nawyki i sygnały ostrzegawcze opisuje tekst zdrowa skóra a serce.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy witamina D chroni serce?

Badania z losowym przydziałem, w tym VITAL i metaanaliza 21 badań, nie potwierdziły jednoznacznie mniejszej liczby poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych po suplementacji. Badania genetyczne sugerują, że znaczenie może mieć niedobór poniżej około 50 nmol/l.

Czy niski poziom witaminy D powoduje choroby serca?

Badania obserwacyjne wykazują związek, ale nie dowodzą przyczyny: niski poziom może być markerem choroby lub stylu życia. Badanie mendlowskie z 2022 roku wskazuje na możliwy wpływ niskiego poziomu (poniżej ok. 50 nmol/l).

Czy warto badać poziom 25(OH)D?

Endocrine Society nie zaleca rutynowego badania u zdrowych osób. O oznaczeniu przy chorobach, lekach lub ryzyku niedoboru decyduje lekarz.

Które produkty zawierają witaminę D?

Według NHS to ryby tłuste, żółtka jaj i żywność wzbogacana. Skóra wytwarza ją pod wpływem słońca.

Czy za dużo witaminy D szkodzi sercu?

Według NHS długotrwałe przyjmowanie zbyt dużych ilości suplementów może prowadzić do hiperkalcemii i uszkodzić nerki oraz serce.

← Więcej: Nowości medyczne

Czytaj więcej