
Ile osób choruje i dlaczego wiele nie wie o chorobie
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) liczba osób z cukrzycą wzrosła z 200 mln w 1990 roku do 830 mln w 2022 roku. Atlas Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (IDF, wydanie 11.) szacuje, że w 2024 roku z cukrzycą żyło 589 mln dorosłych w wieku 20–79 lat, a 252 mln z nich nie wie o chorobie.
Dla Polski atlas podaje około 3,1 mln dorosłych z cukrzycą (10,2% w tej grupie wieku), z czego 18,9% nie ma rozpoznania. Portal pacjent.gov.pl podaje, że w 2018 roku cukrzycę miało 2,86 mln dorosłych, a według NFZ w 2013 roku 0,5 mln osób nie wiedziało o swojej chorobie. Liczby różnią się, bo dotyczą innych lat i innych źródeł.
WHO tłumaczy, skąd bierze się ta luka: objawy cukrzycy typu 2 bywają łagodne i mogą być zauważone dopiero po kilku latach, więc choroba jest czasem rozpoznawana po latach, gdy powikłania już się pojawiły.
Najczęstsze objawy cukrzycy typu 2
PTD wymienia jako objawy cukrzycy ze znaczną hiperglikemią (czyli wysokim stężeniem glukozy we krwi) nasilone oddawanie moczu, wzmożone pragnienie i niezamierzoną utratę masy ciała. Mniej typowe to osłabienie i wzmożona senność, zmiany ropne na skórze oraz stan zapalny narządów moczowo-płciowych. Brytyjska służba zdrowia (NHS) dodaje do listy niewyraźne widzenie, wolniej gojące się skaleczenia oraz swędzenie okolic intymnych lub nawracającą grzybicę.
Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) wskazują też sygnały typowe dla typu 2: ciemne plamy skóry na szyi, w pachach lub pachwinach oraz drętwienie albo mrowienie dłoni i stóp.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Objaw | Dlaczego się pojawia (wg źródeł) | Co zrobić (przykład redakcji) |
|---|---|---|
| Wzmożone pragnienie | Gdy glukozy we krwi jest za dużo, komórki oddają wodę do krwi, a organizm usuwa nadmiar z moczem, więc tracisz płyn (Diabetes UK) | Zanotuj, od kiedy trwa, i zgłoś lekarzowi rodzinnemu |
| Częste oddawanie moczu, także w nocy | Nerki pracują intensywniej, by pozbyć się nadmiaru glukozy (Diabetes UK) | Umów badanie glukozy we krwi |
| Zmęczenie, senność | Gdy glukoza nie wchodzi do komórek, brakuje im energii (Diabetes UK) | Nie zakładaj, że to tylko przemęczenie, i zrób badanie krwi |
| Niezamierzona utrata masy | Gdy organizm nie wykorzysta glukozy, może rozkładać tłuszcz jako zapasowe źródło energii (Diabetes UK) | Zgłoś lekarzowi, nawet jeśli spadek masy wydaje się korzystny |
| Nawracające infekcje (grzybicze, skórne, układu moczowego) | Glukoza wydalana z moczem sprzyja grzybicom (Diabetes UK); PTD wymienia zmiany ropne skóry i stany zapalne narządów moczowo-płciowych | Omów z lekarzem, czy wskazane jest badanie glikemii |
| Gorsze gojenie ran | Wysoki poziom glukozy we krwi może wydłużać gojenie skaleczeń (Diabetes UK) | Pokaż ranę lekarzowi, gdy goi się wyraźnie wolniej niż zwykle |
| Niewyraźne widzenie | NHS i CDC wymieniają je wśród objawów wysokiej glukozy | Zgłoś lekarzowi razem z pozostałymi objawami |
Trzecia kolumna to przykład redakcji zbudowany z zaleceń NHS, PTD i Diabetes UK; nie zastępuje decyzji lekarza.
Objawy bywają skąpe albo ich nie ma
NHS podkreśla, że nie każda osoba z cukrzycą typu 2 ma objawy, a jeśli się pojawiają, mogą rozwijać się stopniowo. CDC pisze, że objawy typu 2 często rozwijają się przez kilka lat, a niektórzy nie zauważają ich wcale. Według amerykańskiego Narodowego Instytutu Cukrzycy i Chorób Układu Pokarmowego i Nerek (NIDDK) u wielu osób objawy są tak łagodne, że łatwo je przeoczyć.
Cukrzyca typu 1 zwykle rozwija się szybciej i częściej dotyczy młodszych osób (NHS). Powolny początek i brak wyraźnych sygnałów to cecha typu 2, dlatego brak dolegliwości nie wyklucza choroby.
Kto jest w grupie ryzyka
PTD w zaleceniach z 2026 roku wymienia między innymi:
- nadwagę lub otyłość (BMI od 25 kg/m² i/lub obwód talii od 80 cm u kobiet albo od 94 cm u mężczyzn);
- choroby układu sercowo-naczyniowego i nadciśnienie tętnicze;
- cukrzycę u rodziców lub rodzeństwa;
- stan przedcukrzycowy i przebytą cukrzycę ciążową;
- zaburzenia lipidowe, stłuszczeniową chorobę wątroby i małą aktywność fizyczną;
- zespół policystycznych jajników oraz urodzenie dziecka o masie powyżej 4000 g.
WHO wśród czynników rozwoju typu 2 wskazuje nadwagę, zbyt mało ruchu i uwarunkowania genetyczne. Informację o przybliżonej masie ciała dla wzrostu i wieku znajdziesz w artykule ile powinienem ważyć dla mojego wzrostu i wieku. Tętno, jeden z prostych wskaźników pracy serca, opisuje tekst Prawidłowe tętno: normy, pomiar i kiedy do lekarza.
Kiedy zrobić badania
Zalecenia PTD z 2026 roku mówią, że badanie w kierunku cukrzycy należy przeprowadzać raz na 3 lata u każdej osoby powyżej 45. roku życia. Niezależnie od wieku badanie powtarza się raz w roku u osób, które mają co najmniej jeden czynnik ryzyka. Badanie przesiewowe obejmuje glikemię na czczo, doustny test obciążenia glukozą (OGTT) albo hemoglobinę glikowaną (HbA1c). Rozpoznanie opiera się na badaniu krwi (NHS), a wynik interpretuje lekarz. Wartości odniesienia opisuje artykuł poziom cukru we krwi.
Bezpłatną możliwość daje program „Moje Zdrowie”. Według Rzecznika Praw Pacjenta może z niego skorzystać każda osoba, która skończyła 20 lat: co 5 lat w wieku 20–49 lat i co 3 lata od 50. roku życia. Zakres podstawowy obejmuje między innymi glukozę. Zasady programu mogą się zmieniać, więc aktualne warunki sprawdzisz w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej.
Jeśli masz objawy, nie czekaj na termin badania przesiewowego i umów wizytę. Według pacjent.gov.pl krew do badania pobiera się rano, na czczo, co najmniej 8 godzin po ostatnim posiłku, a przed pobraniem wolno wypić tylko szklankę przegotowanej wody. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może skierować na bezpłatne badanie krwi.
Kiedy do lekarza, a kiedy zadzwonić pod 112
Do lekarza rodzinnego zgłoś się, gdy podejrzewasz u siebie cukrzycę, masz objawy opisane wyżej albo należysz do grupy ryzyka (tak radzi NHS). Dieta i ruch wspierają zdrowie, ale nie zastępują badań ani leczenia ustalonego z lekarzem.
Są też sytuacje nagłe. NHS zaleca natychmiastową pomoc, gdy przy podejrzeniu wysokiej glukozy pojawiają się nudności, wymioty lub ból brzucha, szybszy oddech lub szybsze bicie serca, senność i trudność z zachowaniem przytomności, zapach owoców z ust (jak w landrynkach), splątanie albo trudność ze skupieniem uwagi. CDC dodaje, że kwasica ketonowa jest najczęstsza przy typie 1, ale może wystąpić także przy typie 2, a czasem bywa pierwszym zauważalnym objawem nierozpoznanej cukrzycy. Wśród jej objawów wymienia szybki, głęboki oddech, suchą skórę i suchość w ustach oraz zaczerwienioną twarz. Takie objawy wymagają pilnej pomocy medycznej.
Niska glukoza (hipoglikemia) dotyczy głównie osób z cukrzycą, które przyjmują insulinę lub niektóre inne leki; według NHS jest rzadka u osób bez cukrzycy. Jeśli ktoś jest nieprzytomny albo nie reaguje normalnie, zadzwoń pod numer 112. Według gov.pl numer alarmowy służy właśnie do nagłych sytuacji, takich jak omdlenia i utrata świadomości. Sposób leczenia niedocukrzenia ustala lekarz prowadzący.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jakie są pierwsze objawy cukrzycy typu 2?
Najczęściej wymieniane to wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, zmęczenie i niezamierzona utrata masy ciała (PTD, NHS). Dodatkowo mogą wystąpić niewyraźne widzenie, wolniej gojące się rany i nawracające infekcje. Objawy nie są specyficzne, więc potwierdza je dopiero badanie krwi.
Czy cukrzyca typu 2 może nie dawać żadnych objawów?
Tak. WHO, NHS i CDC zaznaczają, że objawy mogą być łagodne, rozwijać się latami albo nie występować w ogóle. Z tego powodu w zaleceniach PTD badania przesiewowe obejmują osoby bez dolegliwości.
Jakie badanie wykrywa cukrzycę?
Badanie przesiewowe przeprowadza się, oznaczając glikemię na czczo, wykonując OGTT lub oznaczając HbA1c (PTD). Który test jest właściwy i jak ocenić wynik, decyduje lekarz.
Czym różnią się objawy typu 2 i typu 1?
Obie postacie mogą dawać podobne objawy, ale według NHS typ 1 zwykle rozwija się szybciej i częściej dotyczy młodszych osób. Typ 2 narasta zwykle powoli.
Czy cukrzycy typu 2 można zapobiec?
NIDDK wskazuje, że część czynników ryzyka da się zmienić, a utrzymanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczna i rezygnacja z palenia mogą pomóc zapobiec lub opóźnić typ 2. PTD zaleca osobom ze stanem przedcukrzycowym wprowadzenie zdrowego stylu życia pod kontrolą lekarza. Praktyczne wskazówki znajdziesz w artykułach o diecie przy insulinooporności i o tym, jak często ćwiczyć dla zdrowia.


