
Dlaczego tak trudno odejść
Psychologowie opisują to między innymi modelem inwestycji. Według metaanalizy Le i Agnew z 2003 roku, obejmującej 52 badania, 60 niezależnych prób i 11 582 uczestników, trzy czynniki: satysfakcja ze związku, alternatywy dla niego i to, co się w niego zainwestowało, były istotnie powiązane z zaangażowaniem w relację. Samo zaangażowanie okazało się istotnym predyktorem rozstania. Model nie rozstrzyga, czy zostać, czy odejść. Pokazuje, że decyzja zależy od kilku rzeczy naraz, a nie tylko od tego, jak bardzo związek cię zadowala.
Do tego dochodzą czynniki, które badacze sprawdzali osobno.
- Lęk przed samotnością. Spielmann i współpracownicy w 2013 roku opisali serię badań, w której lęk przed samotnością przewidywał zostawanie w mniej satysfakcjonującym związku. W badaniu podłużnym wiązał się z mniejszym prawdopodobieństwem rozpoczęcia rozstania.
- Troska o drugą osobę. Joel, Impett, Spielmann i MacDonald w 2018 roku śledzili 1348 osób w związkach przez 10 tygodni, a w powtórzeniu 500 osób rozważających rozstanie przez 2 miesiące. W obu badaniach im bardziej ktoś uważał, że partner jest zależny od związku, tym rzadziej sam kończył relację. Wynik utrzymał się po uwzględnieniu zmiennych skupionych na własnych interesach, w tym składników modelu inwestycji. Autorzy wnioskują, że ludzie mogą zostawać w stosunkowo niesatysfakcjonującym związku ze względu na partnera.
- Zagrożenie dla poczucia tożsamości. Według Slotter, Gardner i Finkel (2010) związek przeplata obrazy siebie partnerów, więc po rozstaniu obraz własnej osoby bywa podatny na zmianę, a jego wyrazistość maleje.
Te badania opisują mechanizmy, a nie wskazują właściwej decyzji. Zostawanie z lęku nie musi być błędem, a odejście nie zawsze jest rozwiązaniem. Jeśli się wahasz między staraniem się o związek a rozstaniem, zajrzyj do tekstu Jak naprawić związek: co pomaga i kiedy iść na terapię par. Znajdziesz tam opis poradnictwa dla osób z mieszanymi oczekiwaniami i wskazówki, kiedy szukać specjalisty.
Gdy w związku jest przemoc: odejście wymaga przygotowania
Jeśli partner stosuje wobec ciebie przemoc, pytanie „odejść czy zostać” wygląda inaczej niż w zwykłym kryzysie. Niebieska Linia pisze w opisie planu bezpieczeństwa, że zazwyczaj opuszczenie osoby, która krzywdzi, nie jest ani proste, ani bezpieczne. Według tej organizacji osoba stosująca przemoc, gdy podejrzewa, że partner planuje odejście, często zachowuje się jeszcze brutalniej. Dlatego zwykle warto nie robić tego impulsywnie i bez przygotowania.
Niebieska Linia opisuje też, że plan bezpieczeństwa ma zwiększać bezpieczeństwo niezależnie od tego, czy osoba krzywdzona zostaje w relacji, czy z niej wychodzi. Radzi wybrać, kiedy i jak najbezpieczniej odejść, oraz rozważyć pomoc zaufanych osób lub specjalistów, których obecność może zmniejszyć ryzyko ataku. Są też sytuacje bezpośredniego zagrożenia. Wtedy jedynym wyjściem jest wezwanie pomocy pod numer 112 lub 997 albo ucieczka.
Rozmowę o swojej sytuacji możesz zacząć od bezpłatnego numeru Niebieskiej Linii 800 120 002, który według gov.pl jest czynny całodobowo. Więcej o tym, czym jest przemoc w związku i dlaczego przy przemocy nie zaczyna się od terapii par, przeczytasz w sekcji o bezpieczeństwie w tekście Jak naprawić związek.
Co dzieje się po rozstaniu
Rozstanie bywa związane z gorszym samopoczuciem. W badaniu Rhoades i współpracowników na 1295 osobach w wieku 18–35 lat, niebędących w małżeństwie, 36,5% doświadczyło jednego lub więcej rozstań w ciągu 20 miesięcy. Rozstanie wiązało się ze wzrostem dystresu psychicznego i spadkiem zadowolenia z życia, mierzonymi przed i po rozstaniu.
Jak wygląda sam przebieg? Dane są zróżnicowane.
- W badaniu Sbarry przez 4 tygodnie codziennie badano 58 młodych dorosłych po rozstaniu poważnego związku. Większe nasilenie miłości, złości i skupienia na przywiązaniu wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem powrotu do równowagi po smutku. Akceptacja końca związku pośredniczyła między poczuciem bezpieczeństwa w przywiązaniu a ustępowaniem smutku.
- Sbarra i Ferrer opisali, że tęsknota, smutek i złość to osobne, ale powiązane stany nastroju. Mogą więc występować obok siebie.
- Seraj, Blackburn i Pennebaker przeanalizowali ponad milion wpisów 6803 użytkowników jednego z serwisów dyskusyjnych. Językowe sygnały rozstania były widoczne 3 miesiące wcześniej, osiągały szczyt w tygodniu rozstania i wracały do poziomu wyjściowego po 6 miesiącach. Osoby, które pisały o rozstaniu dłużej, rok później były gorzej przystosowane niż te, które pisały krócej. To jednak obserwacja wpisów internetowych, a nie badanie kliniczne.
Co z ciałem? Metaanaliza dotycząca rozwodów, nie każdego rozstania, objęła 94 badania i ponad 1,38 mln uczestników. Osoby rozwiedzione gorzej oceniały swoje zdrowie i zgłaszały więcej objawów fizycznych niż osoby w małżeństwie. Miały też wyższe ryzyko niektórych chorób, między innymi cukrzycy, chorób stawów i układu krążenia (iloraz szans od 1,18 do 1,31). Ogólne ryzyko problemów fizycznych nie różniło się jednak istotnie od ryzyka osób w małżeństwie, ale było wyższe u rozwiedzionych kobiet, osób bezrobotnych, bezdzietnych, z niższym wykształceniem, intensywnie pijących alkohol, niećwiczących lub z nadwagą. To związki statystyczne, a nie przyczynowe, i dotyczą rozwodów.
Kiedy smutek przechodzi w depresję
Według NHS niski nastrój często mija po kilku dniach lub tygodniach i bywa naturalny po trudnych wydarzeniach. Jeśli jednak trwa dłużej niż około dwóch tygodni, może być objawem depresji. Portal Pacjenta przypomina, że nie każde uczucie przygnębienia jest równoznaczne z depresją.
WHO opisuje depresję jako obniżony nastrój lub utratę przyjemności i zainteresowania czynnościami przez długi czas. Objawy trwają większość dnia, niemal codziennie, co najmniej dwa tygodnie. Wśród objawów są między innymi zaburzenia snu, zmęczenie, poczucie beznadziejności wobec przyszłości i myśli o śmierci lub samobójstwie. NHS dodaje, że u różnych osób wyglądają one różnie i przeszkadzają w pracy, życiu towarzyskim i rodzinnym.
- Gdy takie objawy trwają, zapytaj o pomoc lekarza rodzinnego, psychologa lub psychiatrę. Portal Pacjenta wymienia te trzy drogi.
- Numer 116 123 to bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, według operatora linii (platforma 116sos.pl) czynny codziennie przez całą dobę. Według Ministerstwa Cyfryzacji jest anonimowy.
- W zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Portal Pacjenta podaje, że ten numer służy do zgłaszania zagrożenia zdrowia i życia.
Informacje o badaniach nie zastępują porady lekarza ani psychologa.
Co może pomóc: sen, ruch, kontakty i ograniczenie zaglądania do profili
Poniższe wskazówki opierają się na zaleceniach NHS i WHO oraz na badaniach opisowych, nie są terapią i nie gwarantują efektu.
Sen. NHS zauważa, że niski nastrój męczy, a zmęczenie pogarsza nastrój. Jeśli po rozstaniu śpisz gorzej i kłopoty ze snem trwają co najmniej dwa tygodnie, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym.
Ruch. WHO zaleca dorosłym co najmniej 150–300 minut umiarkowanej aktywności tlenowej tygodniowo i podaje, że aktywność fizyczna przyczynia się do zapobiegania zaburzeniom psychicznym i radzenia sobie z nimi. NHS radzi robić codziennie drobne rzeczy, na przykład wejść schodami zamiast windą. Jak zacząć regularny ruch, opisuje tekst Jak zacząć ćwiczyć: plan na pierwsze 8 tygodni. Przy chorobach serca lub płuc, cukrzycy, urazach, bólu w klatce piersiowej, duszności lub zawrotach głowy najpierw skonsultuj się z lekarzem.
Kontakty. NHS podkreśla, że zaufani przyjaciele, rodzina, koledzy lub infolinia mogą pomóc, gdy ktoś sobie nie radzi. Cytuje psychiatrę Kamaldeepa Bhuiego: jedną z najważniejszych rzeczy jest utrzymanie kontaktu z ludźmi. Jeśli trudno ci zacząć rozmowę, zobacz tekst Jak zacząć rozmowę: czego unikać i co powiedzieć. Rozstanie często dotyka też tożsamości, więc pomocne bywa spojrzenie na własną samoocenę, o czym jest tekst Samoocena: czym jest i czym różni się od obrazu siebie.
Zaglądanie do profili byłego partnera. Marshall w 2012 roku zbadał 464 osoby po rozstaniu. Śledzenie profilu byłego partnera w serwisie społecznościowym (w badaniu: Facebook) wiązało się z większym obecnym cierpieniem, bardziej negatywnymi uczuciami, tęsknotą i niższym wzrostem osobistym, także po uwzględnieniu kontaktów poza internetem i innych czynników. Autor wskazuje, że ekspozycja na byłego partnera przez ten serwis może utrudniać dochodzenie do siebie. Osoby, które zostały wśród znajomych, miały mniej negatywnych uczuć, ale niższy wzrost osobisty. Badanie było obserwacyjne, więc nie wiadomo, czy ograniczenie zaglądania poprawia samopoczucie. Można je potraktować jako powód do refleksji, ile czasu spędzasz na takim przeglądaniu.
Przykład redakcji: co czujesz lub robisz, co mówią badania, co może pomóc
Tabela jest przykładem redakcji zbudowanym z opisanych wyżej źródeł. Kolumna „Co może pomóc” opiera się na zaleceniach NHS, WHO i Niebieskiej Linii; w wierszu o profilach to wniosek z badania obserwacyjnego, a nie sprawdzona metoda. Tabela nie służy do rozpoznawania chorób.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Co czujesz lub robisz | Co mówią badania | Co może pomóc |
|---|---|---|
| Nie wiesz, kim jesteś bez partnera | Po rozstaniu zmniejsza się wyrazistość obrazu siebie, a to przewiduje cierpienie (Slotter i in., 2010) | Rozmowa z zaufanymi osobami, drobne zajęcia każdego dnia (NHS) |
| Zaglądasz na profile byłego partnera | Śledzenie profilu wiązało się z większym cierpieniem i niższym wzrostem osobistym (Marshall, 2012) | Ograniczenie takiego przeglądania i zwrócenie uwagi, jak się po nim czujesz |
| Tęsknota, smutek i złość wracają na zmianę | To odrębne, ale powiązane stany (Sbarra i Ferrer, 2006) | Rozmowa z bliskimi; jeśli trwa to długo, rozmowa ze specjalistą |
| Gorzej śpisz i brakuje energii | Zmęczenie pogarsza nastrój (NHS); zaburzenia snu i zmęczenie to objawy depresji (WHO) | Gdy objawy trwają co najmniej dwa tygodnie, wizyta u lekarza rodzinnego |
| Smutek nie słabnie od ponad dwóch tygodni | Według NHS może to być objaw depresji | Lekarz rodzinny, psycholog lub psychiatra; 116 123 (całą dobę) |
| Myślisz o śmierci lub samobójstwie | WHO wymienia to wśród objawów depresji | W zagrożeniu życia 112; w kryzysie emocjonalnym 116 123 (według operatora linii czynny całą dobę); jak najszybciej rozmowa z lekarzem lub psychologiem i z bliskimi |
| Boisz się partnera | Odejście zazwyczaj nie jest proste ani bezpieczne (Niebieska Linia) | 800 120 002 (rozmowa o planie bezpieczeństwa); bezpośrednie zagrożenie: 112 lub 997 |
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile trwa przeżywanie rozstania?
Nie ma jednej liczby. NHS pisze, że niski nastrój często mija po kilku dniach lub tygodniach. W analizie języka wpisów 6803 osób piszących o rozstaniu w serwisie dyskusyjnym znaczniki językowe wracały do poziomu wyjściowego po 6 miesiącach, ale to jedna analiza internetowa. W badaniu Sbarry 58 młodych dorosłych różniło się tym, kiedy ustępował smutek, zależnie od uczuć i przywiązania. Jeśli smutek nie słabnie przez co najmniej dwa tygodnie, zapytaj o radę lekarza rodzinnego.
Czy wracać do byłego partnera?
Badania nie dają prostej odpowiedzi. W analizie 3176 matek relacje z ciągłymi rozstaniami i powrotami wiązały się z gorszym zdrowiem psychicznym niż stabilne związki, a podobnym do zdrowia matek po rozstaniu. To zależność statystyczna w określonej grupie, nie reguła dla każdej pary. Z kolei badania Joel i in. pokazują, że na decyzję o pozostaniu wpływa troska o partnera.
Czy rozstanie zawsze oznacza depresję?
Nie. Portal Pacjenta zaznacza, że nie każde przygnębienie jest depresją, a NHS opisuje niski nastrój jako częsty po trudnych wydarzeniach. O możliwej depresji mówią objawy utrzymujące się co najmniej dwa tygodnie, opisane przez WHO.
Gdzie szukać pomocy po rozstaniu?
Portal Pacjenta radzi zapytać lekarza pierwszego kontaktu, poszukać terapeuty lub psychologa albo zwrócić się do psychiatry. Gdy potrzebujesz rozmowy w kryzysie emocjonalnym, możesz zadzwonić pod 116 123 (według operatora linii czynny codziennie przez całą dobę), a w zagrożeniu życia pod 112. Przy przemocy w związku zadzwoń pod 800 120 002.


