
Czym jest skolioza
NHS opisuje skoliozę jako stan, w którym kręgosłup skręca się i wygina na bok. Może dotyczyć osób w każdym wieku, od niemowląt po dorosłych, ale najczęściej zaczyna się u dzieci w wieku 10–15 lat. Wytyczne SOSORT przywołują kryterium Scoliosis Research Society: rozpoznanie potwierdza się, gdy kąt Cobba, czyli miara skrzywienia na zdjęciu rentgenowskim, wynosi co najmniej 10 stopni, a rozpoznawalny jest obrót kręgów wokół osi. Zdjęcie wykonuje i ocenia lekarz.
Rodzaje skoliozy według NHS:
- Idiopatyczna – w około 8 na 10 przypadków przyczyna jest nieznana. Ten rodzaj jest najczęstszy, także u młodzieży.
- Wrodzona – kości kręgosłupa nie uformowały się prawidłowo w życiu płodowym.
- Nerwowo-mięśniowa – towarzyszy chorobie nerwów lub mięśni, na przykład porażeniu mózgowemu.
- Zwyrodnieniowa – wynika ze zużycia kręgosłupa z wiekiem i dotyczy starszych dorosłych.
NHS zaznacza też, że skoliozy idiopatycznej nie da się zapobiec i nie uważa się jej za związaną z „krzywym siedzeniem”, ćwiczeniami ani dietą. Dlatego ćwiczenia na postawę, opisane w tekście Ćwiczenia na postawę, służą ogólnej sprawności, a nie leczeniu skrzywienia.
Co możesz zauważyć
Według NHS do objawów należą widocznie skrzywiony kręgosłup, pochylanie się na jedną stronę, nierówne barki, wystający bark lub biodro, wystające żebra po jednej stronie i źle leżące ubranie. NIAMS dodaje, że u dzieci i nastolatków z łagodną skoliozą zwykle nie ma objawów ani bólu, a przy pochyleniu do przodu jedna strona klatki piersiowej może być wyżej niż druga. To tylko sygnały do zgłoszenia się do lekarza: nie wystarczają do rozpoznania, a ocenę kształtu pleców przeprowadza lekarz lub fizjoterapeuta.
Co źródła mówią o ćwiczeniach
Ogólna aktywność
NHS pisze, że nie jest jasne, czy ćwiczenia pleców poprawiają skoliozę, ale ogólne ćwiczenia są dobre dla zdrowia i nie należy z nich rezygnować, chyba że lekarz zaleci inaczej. Większość osób ze skoliozą może prowadzić normalne życie i wykonywać większość aktywności, także ćwiczyć i uprawiać sport. Wytyczne SOSORT zalecają pozostanie aktywnym w sporcie, ponieważ udział w nim nie wydaje się wpływać na występowanie ani stopień skoliozy. Zakresy ruchu przy konkretnej dolegliwości omawia lekarz, a o zasadach dla pleców pisze tekst Ćwiczenia na dolną część pleców.
Ćwiczenia swoiste dla skoliozy
W literaturze używa się określenia „fizjoterapeutyczne ćwiczenia swoiste dla skoliozy”, w skrócie PSSE; należą do nich programy szkół fizjoterapii, takich jak metoda Schroth. Wytyczne SOSORT z 2016 roku, opracowane m.in. w procedurze Delphi, czyli konsensusu ekspertów, opisują je jako pierwszy krok w postępowaniu specjalisty przy skoliozie idiopatycznej w okresie wzrostu; to opis wytycznych dla terapeutów, a nie zalecenie do samodzielnego stosowania. Zalecają też, by programy układali terapeuci specjalnie przeszkoleni w danej metodzie i by były dopasowane do potrzeb, układu skrzywienia i fazy leczenia. Takich ćwiczeń nie dobiera się samodzielnie z filmu ani opisu.
Przegląd Cochrane z 2024 roku objął 13 badań z randomizacją i 583 uczestników, głównie młodzieży. Autorzy ocenili, że dowody na skuteczność ćwiczeń terapeutycznych są obecnie skąpe z powodu różnorodności badań, małych prób i wielu różnych porównań. Znaleźli tylko jedno badanie z obserwacją do końca wzrostu, które pokazało przewagę PSSE nad innymi ćwiczeniami terapeutycznymi, a wynik osłabiono dodaniem badań krótkoterminowych. Żadne z badań nie oceniało działań niepożądanych. Oznacza to, że PSSE są zalecane w wytycznych, ale jakość dowodów jest ograniczona.
Przykład redakcji: co to znaczy dla ciebie
Tabela zbudowana z zacytowanych zaleceń; nie zastępuje porady lekarza ani fizjoterapeuty.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Kwestia | Co mówią źródła | Co to znaczy dla ciebie (przykład redakcji) |
|---|---|---|
| Czy ćwiczenia poprawiają skoliozę | NHS: nie jest jasne, czy ćwiczenia pleców poprawiają skoliozę | Nie licz na wyprostowanie kręgosłupa samym ruchem |
| Ogólna aktywność | NHS: ogólne ćwiczenia są zdrowe i nie należy ich unikać, chyba że lekarz zaleci inaczej | Pytaj lekarza, czy są ograniczenia, zamiast rezygnować na własną rękę |
| Sport | SOSORT: zalecane pozostanie aktywnym w sporcie | Wybierz ruch, który lubisz, i omów go ze specjalistą |
| Ćwiczenia swoiste (PSSE) | SOSORT: opisane jako pierwszy krok w okresie wzrostu (wytyczne dla specjalistów); Cochrane 2024: dowody skąpe | Ich dobór należy do fizjoterapeuty przeszkolonego w skoliozie |
| Dorośli z bólem | NHS: wzmacnianie i rozciąganie pleców może zmniejszać ból, ale raczej nie poprawia skrzywienia | Ból omów z lekarzem, a program ćwiczeń uzgodnij przed startem |
Ćwiczenia ogólne u dorosłych
NHS w części o leczeniu dorosłych pisze, że aktywności wzmacniające i rozciągające plecy mogą zmniejszać ból, a ćwiczenia pomagają utrzymać zdrową masę ciała, co odciąża plecy. Według tego źródła nie ma znaczenia, jaki rodzaj ruchu wybierzesz; ważne, by plecy pozostawały w ruchu i by była to aktywność, którą lubisz i której będziesz się trzymać. Ćwiczenia pleców uczone przez fizjoterapeutę raczej nie poprawiają krzywizny kręgosłupa, ale mogą pomagać przy bólu. Przed rozpoczęciem nowego programu NHS radzi omówić go z lekarzem, specjalistą od skoliozy lub fizjoterapeutą, by upewnić się, że jest bezpieczny. Gdy plecy są napięte, sprawdź też tekst Napięcie mięśni.
Gorset i operacja
To nie temat do samodzielnych decyzji. NHS wskazuje, że leczenie zależy od wieku, wielkości skrzywienia i prawdopodobieństwa jego pogorszenia, a wiele osób nie potrzebuje żadnego leczenia i tylko niewielu potrzebna jest operacja kręgosłupa. O gorsecie lub zabiegu decyduje ortopeda. Ćwiczenia mogą być jedynie uzupełnieniem tego, co zaleci lekarz.
Kiedy do lekarza
Zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli podejrzewasz skoliozę u siebie lub dziecka; według NHS to raczej nic poważnego, ale warto to sprawdzić. Lekarz może skierować do specjalisty, który zleci zdjęcie rentgenowskie. Pilniej skonsultuj się w takich sytuacjach:
- Dziecko w okresie wzrostu. SOSORT wskazuje, że progresja jest częstsza u dziewcząt w okresie skoku wzrostowego w okresie dojrzewania, więc kontrola nie powinna czekać.
- Zmiana kształtu pleców lub pogorszenie. NHS: skolioza zwykle pozostaje taka sama po zakończeniu wzrostu, a przy pogorszeniu trzeba zgłosić się do lekarza.
- Ból pleców. Według NHS występuje częściej u dorosłych ze skoliozą.
- Drętwienie lub mrowienie. NHS opisuje, że skolioza może drażnić nerwy i powodować ból, drętwienie i mrowienie od dolnej części pleców po stopy. Przy osłabieniu lub drętwieniu obu nóg, utracie czucia w okolicy krocza albo zmianach w oddawaniu moczu lub stolca dzwoń pod 112.
- Trudności z oddychaniem. NIAMS pisze, że przy ciężkim skrzywieniu rzadko mogą wystąpić problemy z oddychaniem. Nagłą duszność traktuj jako stan wymagający telefonu pod numer 112.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy ćwiczenia wyprostują kręgosłup przy skoliozie?
NHS pisze, że nie jest jasne, czy ćwiczenia pleców poprawiają skoliozę, a w części dla dorosłych, że ćwiczenia pleców raczej nie poprawiają krzywizny. Obietnice wyprostowania kręgosłupa ćwiczeniami nie mają potwierdzenia w tych źródłach.
Czy ze skoliozą można uprawiać sport?
Według NHS większość osób ze skoliozą może ćwiczyć i uprawiać sport. SOSORT zaleca pozostanie aktywnym. Szczegóły, na przykład przy dużym skrzywieniu lub bólu, ustal z lekarzem.
Czym są ćwiczenia metodą Schroth?
To jeden z programów należących do ćwiczeń swoistych dla skoliozy. Prowadzi je fizjoterapeuta przeszkolony w tej metodzie. Przegląd Cochrane z 2024 roku ocenia dowody na skuteczność ćwiczeń terapeutycznych jako skąpe.
Czy zła postawa powoduje skoliozę?
NHS pisze, że skoliozy idiopatycznej nie uważa się za związaną ze złą postawą, ćwiczeniami ani dietą, i że może mieć podłoże rodzinne.
Czy ćwiczenia zastąpią gorset lub operację?
Nie. Ćwiczenia nie zastępują leczenia zaleconego przez ortopedę. O gorsecie i operacji decyduje lekarz na podstawie wieku, skrzywienia i ryzyka pogorszenia.


