
Skąd się wziął protokół Tabata
Badanie opublikowali Tabata i współpracownicy w 1996 roku w czasopiśmie „Medicine and Science in Sports and Exercise”. Badacze porównali dwa sposoby treningu na cykloergometrze z mechanicznym hamulcem.
W pierwszym eksperymencie badano 6 tygodni umiarkowanego treningu wytrzymałościowego: 70% maksymalnego poboru tlenu (VO2max), 60 minut dziennie, 5 dni w tygodniu. Po nim VO2max wzrosło z 53 do 58 ml/kg/min, ale wydolność beztlenowa nie zwiększyła się istotnie.
W drugim eksperymencie siedem osób trenowało interwałowo, także 5 dni w tygodniu przez 6 tygodni. Każda sesja składała się z 7–8 serii po 20 sekund wysiłku przy intensywności około 170% VO2max, z 10 sekundami przerwy między nimi, aż do wyczerpania. Po okresie treningowym VO2max wzrosło o 7 ml/kg/min, a wydolność beztlenowa o 28%. To badanie na małej grupie, więc nie jest podstawą do uogólnień na każdego.
Tabata z badania a „tabata” z fitnessu
Przegląd z 2019 roku przeanalizował 30 badań, które powoływały się na oryginalne prace Tabaty. Tylko pięć z nich deklarowało użycie oryginalnego protokołu, a około 37% (11 badań) stosowało odmianę na cykloergometrze. Autorzy piszą wprost o braku spójności i kryteriów w stosowaniu tej metody. Tym bardziej nie należy zakładać, że dowolny „trening tabata” z internetu odpowiada temu z badania.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Cecha | Protokół z badania z 1996 roku | W praktyce |
|---|---|---|
| Czas pracy i przerwy | 20 s wysiłku, 10 s przerwy | zależy od badania lub zajęć |
| Liczba serii | 7–8 | różnie |
| Rodzaj wysiłku | cykloergometr z mechanicznym hamulcem | w badaniach powołujących się na Tabatę: cykloergometr w 11 z 30 prac, a intensywność ustalano m.in. „na maksa” lub według odczuwanego wysiłku |
| Intensywność | ok. 170% VO2max, wymagająca pomiaru w laboratorium | w domu nie da się jej zmierzyć (wniosek redakcji) |
Co mówią przeglądy o interwałach i wydolności
Meta-analiza z 2015 roku objęła 28 badań i 723 zdrowych dorosłych w wieku 18–45 lat. Jej autorzy podsumowali: „Endurance training and HIT both elicit large improvements in the VO2max of healthy, young to middle-aged adults, with the gains in VO2max being greater following HIT when compared with endurance training.” Czyli zarówno trening wytrzymałościowy, jak i interwały wysokiej intensywności (HIT) wyraźnie poprawiają VO2max, a po interwałach wzrost był większy. Różnica względem treningu wytrzymałościowego została jednak oceniona jako „possibly small”, czyli prawdopodobnie niewielka.
Przegląd poświęcony wprost protokołowi Tabata doszedł do podobnego wniosku: odmiany protokołu mogą zwiększać wydolność tlenową podobnie jak tradycyjny trening aerobowy, a zajmują mniej czasu. Ten sam przegląd zaznacza, że stosowanie Tabaty do odchudzania nie ma poparcia w przeanalizowanych badaniach. Jeśli interesuje cię spalanie kalorii, zajrzyj do tekstu o ćwiczeniach cardio i kaloriach oraz o tłuszczu z brzucha, bo tam ta kwestia jest omówiona szerzej.
Przykładowa sesja dla zdrowej osoby
Poniższa tabela to przykład redakcji, zbudowany ze schematu 20/10 opisanego w badaniu oraz z zasady WHO, by zaczynać od małych ilości i zwiększać je stopniowo. Nie jest to program z badania ani zalecenie medyczne.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Element | Przykład |
|---|---|
| Ruch | jeden prosty, znany ci ruch całego ciała, np. przysiady z masą ciała albo jazda na rowerze stacjonarnym |
| Interwał | 20 s szybkiego wysiłku, 10 s przerwy |
| Liczba serii na początek | 4 (zamiast 7–8), z czasem więcej |
| Intensywność | „bardzo ciężko”, ale taka, przy której utrzymasz poprawną technikę; nie 170% VO2max |
| Częstotliwość | 1–2 razy w tygodniu, jako dodatek do reszty aktywności |
Dobierz ruch do swojej sprawności. Ćwiczenia z masą ciała, które mogą wchodzić w skład takiej sesji, opisuje tekst o ćwiczeniach wzmacniających. Całą sesję możesz wpisać w tydzień ułożony według tekstu o zrównoważonym planie treningowym.
Warto pamiętać o skali: WHO zaleca dorosłym 150–300 minut aktywności umiarkowanej albo 75–150 minut intensywnej tygodniowo (lub ich równoważną kombinację). Cztery minuty tabaty tego nie zastępują, a jedynie mogą być częścią takiego tygodnia.
Dla kogo trening tabata nie jest
To wysiłek bardzo intensywny, dlatego:
- Jeśli dopiero zaczynasz. WHO zaleca, by zaczynać od małych ilości aktywności i stopniowo zwiększać częstotliwość, intensywność i czas.
- Jeśli masz chorobę przewlekłą, w tym choroby serca. WHO wskazuje, że osoby z chorobami przewlekłymi mogą skonsultować rodzaj i ilość aktywności ze specjalistą aktywności fizycznej lub pracownikiem ochrony zdrowia. Zwolnienie z konsultacji przed rozpoczęciem ćwiczeń WHO opisuje tylko dla aktywności lekkiej i umiarkowanej, nie intensywnej.
- Jeśli jesteś w ciąży lub po porodzie, masz uraz, cukrzycę albo choroby płuc. Skonsultuj plan z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Przerwij ćwiczenia i skontaktuj się z lekarzem, jeśli podczas wysiłku pojawi się ból w klatce piersiowej, duszność nieproporcjonalna do wysiłku, zawroty głowy lub kołatanie serca. Ten tekst nie zastępuje porady lekarza ani leczenia, a przed intensywnym treningiem skonsultuj się z lekarzem, jeśli masz wątpliwości co do swojego zdrowia.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile trwa trening tabata?
Jedna runda oryginalnego protokołu to 7–8 serii po 20 s wysiłku i 10 s przerwy, czyli około 4 minut samego interwału. Do tego dochodzi rozgrzewka, której czas dobierz sam.
Czy tabata ćwiczenia bez sprzętu mają taki sam efekt jak badanie Tabaty?
Nie wiadomo. Oryginalne badanie dotyczyło cykloergometru i intensywności ok. 170% VO2max, a przegląd z 2019 roku opisał brak spójności w stosowaniu protokołu. Ćwiczenia z masą ciała to inna forma wysiłku, więc nie zakładaj, że dają ten sam efekt.
Czy trening tabata odchudza?
Przegląd protokołu Tabata stwierdza, że jego stosowanie do odchudzania nie ma poparcia w przeanalizowanych badaniach.
Czy tabata jest lepsza od zwykłego cardio?
Przegląd protokołu Tabata wskazuje, że jego odmiany dają podobny wzrost wydolności tlenowej jak tradycyjny trening aerobowy, a zajmują mniej czasu, więc nie ma podstaw, by mówić o wyraźnej przewadze. Meta-analiza z 2015 roku dotyczy interwałów wysokiej intensywności ogółem (nie samej Tabaty) i zdrowych dorosłych w wieku 18–45 lat: wzrost VO2max był po nich nieco większy niż po treningu wytrzymałościowym, ale różnicę oceniono jako prawdopodobnie niewielką.
Jak często trenować tabatę?
W badaniu z 1996 roku trenowano 5 razy w tygodniu przez 6 tygodni, ale to były warunki eksperymentu, a nie wzór dla początkujących. Wspomniane 1–2 razy w tygodniu to tylko przykład redakcji. Dobierz częstotliwość do swojej sprawności i zwiększaj ją stopniowo, zgodnie z zasadą WHO.


