
Dlaczego zęby ciemnieją: przebarwienia powierzchowne i wewnętrzne
Amerykańskie Towarzystwo Stomatologiczne (ADA) dzieli przebarwienia na dwa rodzaje. Powierzchowne to barwne związki, które osadzają się na szkliwie. ADA wiąże je z paleniem tytoniu oraz z mocno barwiącymi napojami i produktami, na przykład czerwonym winem, kawą, herbatą, colą i ciemnymi owocami.
Wewnętrzne powstają w głębi zęba, w szkliwie lub w zębinie. Należą do nich wady rozwojowe, fluoroza, niektóre antybiotyki przyjmowane w dzieciństwie, próchnica, wypełnienia amalgamatowe i uszkodzenia miazgi. Według ADA płyn do płukania jamy ustnej z chlorheksydyną, stosowany długo, także może wywołać takie przebarwienie. Do tej grupy należy też starzenie: szkliwo staje się cieńsze i bardziej półprzezroczyste, więc prześwituje żółtawa zębina i ząb ciemnieje.
To rozróżnienie wyznacza resztę tekstu. Szczotkowanie, ograniczenie barwników i czyszczenie u higienistki działają na osady z powierzchni. Kolor wnętrza zęba zmienia tylko wybielanie, a część przyczyn wewnętrznych wymaga oceny dentysty.
1. Codzienna higiena: podstawa, ale nie wszystko
NHS zaleca szczotkowanie zębów pastą z fluorem dwa razy dziennie przez około 2 minuty, w tym wieczorem tuż przed snem. Brytyjska służba zdrowia radzi też czyścić przestrzenie między zębami nicią lub szczoteczkami międzyzębowymi. ADA podaje, że szeroki zakres przebarwień powierzchownych można ograniczyć mechanicznie, między innymi szczotkowaniem pastą wybielającą lub profesjonalnym czyszczeniem.
Szczegółowy opis szczoteczek, past, nici i płukanek znajdziesz w tekście o higienie jamy ustnej. Tutaj wystarczy zapamiętać dwie rzeczy: regularność i dokładność. Czyszczenie wszystkich powierzchni każdego zęba ma większe znaczenie niż typ szczoteczki.
2. Ogranicz barwniki i tytoń, a po kwaśnych napojach zachowaj ostrożność
Skoro kawa, herbata, czerwone wino i cola barwią szkliwo, najprostsze działanie to pić je rzadziej lub krócej. Nie musisz z nich rezygnować. Pomaga porządek: napój wypij w jednym posiłku zamiast sączyć go przez kilka godzin. O innych cechach herbaty przeczytasz w tekście o właściwościach herbaty.
Rezygnacja z papierosów usuwa jedną z wymienionych przez ADA przyczyn przebarwień powierzchownych. Zachęta do rzucenia palenia wykracza poza temat wyglądu zębów, więc w tej sprawie warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym.
Po kwaśnych napojach, takich jak wino, napoje gazowane i soki, pomaga woda. Oral Health Foundation, brytyjska organizacja zajmująca się zdrowiem jamy ustnej, radzi pić wodę po kwaśnych produktach i napojach, ponieważ spłukuje kwasy. Radzi też używać słomki i poczekać ze szczotkowaniem. Kwas tymczasowo mięknie szkliwo, a szczotkowanie w tym czasie może ścierać jego drobne warstwy. Wskazane odczekanie to od 30 minut do godziny: tyle podają dwie strony tej organizacji.
3. Profesjonalna higienizacja u dentysty lub higienistki
Higienizacja to czyszczenie zębów w gabinecie. NHS opisuje je jako zabieg, w którym higienistka dokładnie usuwa płytkę nazębną i kamień. W polskich gabinetach zabieg obejmuje zwykle skaling (usuwanie kamienia, często ultradźwiękami), piaskowanie (usuwanie osadów strumieniem proszku z wodą i powietrzem) i polerowanie. ADA wymienia profesjonalne czyszczenie wśród metod usuwających przebarwienia powierzchowne.
Higienizacja nie rozjaśnia zębów od środka. Usuwa osady, a po nich ząb może wyglądać jaśniej. Jeśli przebarwienie leży głębiej, czyszczenie go nie zmieni. ADA zauważa, że usunięcie przebarwień w zębinie metodami zewnętrznymi jest praktycznie niemożliwe.
4. Wybielanie: kto może je wykonać i jakie są granice
Wybielanie działa chemicznie na kolor zęba. Najczęściej używa się nadtlenku wodoru lub nadtlenku karbamidu, a ADA wskazuje, że takie zabiegi mogą działać zarówno na przebarwienia powierzchowne, jak i wewnętrzne. Dlatego jest to osobna decyzja, którą omawia się z dentystą.
Co mówią przepisy
Wyroby do wybielania zębów to produkty kosmetyczne objęte rozporządzeniem (WE) nr 1223/2009. Główny Inspektor Sanitarny (GIS) opisuje dwie grupy:
- do 0,1% nadtlenku wodoru: dostępne dla konsumentów bez ograniczeń,
- od 0,1% do 6%: nie można ich stosować u osób poniżej 18. roku życia, mogą być sprzedawane wyłącznie lekarzom dentystom, a pierwsze zastosowanie w każdym cyklu wybielania musi wykonać dentysta.
GIS ostrzega przed kupowaniem takich systemów, na przykład nakładek i pasków, w internecie. Brytyjski regulator, Generalna Rada Stomatologiczna (GDC), opisując przepisy brytyjskie oparte na dyrektywie 2011/84/UE, podaje też, że produkty zawierające lub uwalniające ponad 6% nadtlenku wodoru nie mogą być stosowane w celach kosmetycznych.
Brytyjska służba zdrowia (NHS) opisuje ten sam próg wieku inaczej: wybielania nie wykonuje się u osób w wieku 17 lat lub młodszych, czyli przed pełnoletnością, oraz przy niezdrowych zębach lub dziąsłach. Nie zaleca go też w ciąży i przy karmieniu piersią. Wybielanie zmienia kolor tylko naturalnych zębów: korony, protezy i implanty nie rozjaśnią się, a ADA ostrzega, że między zębami własnymi a odbudowami może powstać różnica koloru.
Efekty i skutki uboczne
Według NHS wybielanie nie jest trwałe, ale przy zastosowaniu się do zaleceń dentysty efekt może się utrzymywać około 3 lat. Do możliwych skutków ubocznych należy nadwrażliwość na zimno i słodycze, bolesne gardło lub dziąsła oraz białe plamy na dziąsłach. ADA podaje, że przejściowa nadwrażliwość jest najczęstszym działaniem niepożądanym i według jednego z opracowań może dotyczyć nawet dwóch trzecich osób w początkowym okresie zabiegów.
Domowe sposoby: soda, węgiel, ocet i cytryna
ADA ocenia, że badań nad domowymi metodami jest mało, a ich skuteczność i bezpieczeństwo budzą wątpliwości:
- soda z truskawkami: w jednym badaniu mieszanka truskawek z sodą nie dała mierzalnej poprawy koloru zębów,
- węgiel aktywny: ADA stwierdza, że brakuje dowodów na korzyść past, proszków i płynów z węglem, a w opisanym przypadku mieszanka węgla i soli ścierała szkliwo, odsłaniając żółtawą zębinę,
- ocet i cytryna: Oral Health Foundation zalicza cytrusy, wodę z cytryną i ocet do produktów kwaśnych, które zmiękczają szkliwo, zwłaszcza gdy używa się ich często. Szkliwo, które się starło, nie odrasta.
Starcie szkliwa może sprawić, że zęby wyglądają na cieńsze i bardziej żółte, bo odsłania się zębina. To odwrotność celu, który stawia sobie osoba chcąca wybielić zęby.
5. Kiedy przebarwienie jest powodem do wizyty
Zgłoś się do dentysty, gdy:
- ciemnieje jeden ząb, a pozostałe zachowują kolor,
- pojawiają się plamy, których nie ma na innych zębach,
- kolor zmienił się szybko albo towarzyszy mu ból lub nadwrażliwość,
- chcesz wybielić zęby, a masz korony, wypełnienia lub niezdrowe dziąsła.
ADA wymienia próchnicę, wypełnienia amalgamatowe i uszkodzenie miazgi wśród przyczyn przebarwień wewnętrznych. Ustalenie przyczyny należy do dentysty, a Amerykańskie Towarzystwo Stomatologiczne zachęca do konsultacji z dentystą przy ocenie, czy profesjonalne wybielanie jest odpowiednie. Oral Health Foundation radzi porozmawiać z zespołem stomatologicznym, gdy zauważysz nadwrażliwość lub zmiany w wyglądzie zębów.
Przyczyna przebarwienia, rozwiązanie i osoba, która je stosuje
Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z zacytowanych zaleceń, a nie plan leczenia. O wyborze metody decyduje dentysta.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Przyczyna przebarwienia | Co pomaga | Kto |
|---|---|---|
| Kawa, herbata, czerwone wino, cola, ciemne owoce (powierzchowne) | Rzadsze i krótsze picie, woda po napoju, szczotkowanie, profesjonalne czyszczenie | Ty, higienistka lub dentysta |
| Tytoń (powierzchowne) | Rezygnacja z palenia, profesjonalne czyszczenie | Ty z lekarzem rodzinnym, higienistka |
| Płytka nazębna i kamień | Dokładna higiena, skaling i polerowanie | Higienistka lub dentysta |
| Wiek (cieńsze szkliwo, prześwitująca zębina) | Omówienie wybielania, jeśli ma sens | Dentysta |
| Fluoroza, tetracyklina z dzieciństwa, wady rozwojowe | Ocena przyczyny, wybielanie lub inna metoda wybrana przez dentystę | Dentysta |
| Próchnica, stare wypełnienie, uraz lub obumarcie miazgi | Leczenie przyczyny, nie wybielanie na własną rękę | Dentysta |
| Długie stosowanie płynu z chlorheksydyną | Omówienie dalszego stosowania | Dentysta |
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy pasty wybielające działają?
Częściowo. ADA wyjaśnia, że pasty wybielające opierają się głównie na ścierniwach, które mechanicznie usuwają przebarwienia powierzchowne, a niektóre zawierają też niewielką ilość nadtlenku. Nie zmieniają natomiast istotnie przebarwień wewnętrznych ani naturalnego koloru zęba. Przegląd systematyczny z 2020 roku, który ADA przywołuje, wykazał ograniczone dowody, że takie pasty działają podobnie jak żel nakładany pędzelkiem i słabiej niż paski wybielające.
Czy wybielanie szkodzi zębom?
Wybielanie u dentysty może powodować przejściową nadwrażliwość, ból dziąseł lub gardła i białe plamy na dziąsłach, a NHS zaleca zgłosić dentyście objawy, które przeszkadzają. Przegląd Cochrane z 2018 roku o produktach do wybielania w domu, o którym pisze ADA, uznał nadwrażliwość i podrażnienie jamy ustnej za najczęstsze działania niepożądane, łagodne i przemijające, częstsze przy wyższych stężeniach. Dlatego dentysta najpierw sprawdza stan zębów i dziąseł, a preparaty o wyższych stężeniach nie powinny być stosowane samodzielnie.
Dlaczego zęby żółkną z wiekiem?
ADA tłumaczy to cieńszym i bardziej półprzezroczystym szkliwem, przez które prześwituje żółtawa zębina. Dochodzą do tego przebarwienia powierzchowne z lat picia kawy, herbaty czy wina. Starzenie jest jedną z wymienianych przez NHS przyczyn, dla których ludzie rozważają wybielanie.
Czy można wybielać zęby, mając korony lub wypełnienia?
Według NHS wybielanie rozjaśnia tylko naturalne zęby, a ADA ostrzega, że prace protetyczne i wypełnienia nie zmienią koloru, więc różnica może być widoczna. Zapytaj o to dentystę przed zabiegiem.
Zobacz też
Uśmiech to jeden z elementów dbania o siebie. Zobacz, jak wpisać go w postanowienia dotyczące urody.


