Odżywianie, ruch, uroda i codzienna profilaktyka

Metoda na zdrowie Baza wiedzy
Menu

Nowości medyczne

Mikroplastik: czym jest i czy szkodzi zdrowiu

Mikroplastik to drobiny plastiku poniżej 5 mm. Sprawdź, gdzie występuje, co wiadomo o wpływie na zdrowie i które proste nawyki mogą ograniczyć kontakt.

Zbliżenie mokrego piasku na brzegu rzeki z drobnymi kolorowymi okruchami plastiku i włóknami między ziarnami
Obraz wygenerowany przez AI

Czym jest mikroplastik?

Europejska Agencja Środowiska opisuje mikroplastik jako „małe kawałki plastiku mniejsze niż 5 mm średnicy”. Powstaje z rozpadu większych odpadów, ze ścierania produktów (na przykład opon i tkanin syntetycznych) oraz z wyrobów, do których drobiny dodano celowo. Agencja zaznacza, że cząstki wykryto w powietrzu wewnątrz i na zewnątrz budynków, w wodzie pitnej i w żywności.

Jeszcze mniejsze cząstki nazywa się nanoplastikiem. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w opinii z 2016 roku przyjął, że mikroplastik mieści się w zakresie od 0,1 do 5000 mikrometrów, a nanoplastik to około 1–100 nanometrów. Jedno i drugie jest zbyt małe, żeby zobaczyć gołym okiem.

Co wiadomo o wpływie na zdrowie?

Krótko: mniej, niż można by sądzić z doniesień o wykrywaniu cząstek w tkankach. Agencja Środowiska pisze wprost, że wiedza o skutkach zdrowotnych mikroplastiku jest obecnie niewystarczająca. Podobnie oceniają to instytucje, które zajmowały się tematem osobno dla wody, żywności i powietrza.

Woda pitna: stanowisko WHO z 2019 roku

Światowa Organizacja Zdrowia przeanalizowała dostępne badania o mikroplastiku w wodzie pitnej. W komunikacie z 2019 roku napisała: „na podstawie ograniczonych informacji, którymi dysponujemy, mikroplastik w wodzie pitnej nie wydaje się stwarzać zagrożenia dla zdrowia przy obecnych poziomach”, ale trzeba dowiedzieć się więcej. Według tej analizy cząstki większe niż 150 mikrometrów raczej nie są wchłaniane w organizmie, a wchłanianie mniejszych ma być ograniczone. WHO zastrzega jednak, że wchłanianie i rozmieszczenie bardzo małych cząstek, w tym nanoplastiku, może być większe, choć dane są skrajnie ograniczone.

Ta sama organizacja wskazuje potrzebę ujednoliconych metod pomiaru mikroplastiku w wodzie. To ważne zastrzeżenie: bez wspólnej metody wyniki z różnych badań trudno porównywać.

Żywność i powietrze: WHO 2022 i EFSA 2016

W 2022 roku WHO opublikowała przegląd narażenia na nano- i mikroplastik przez żywność, wodę i powietrze. Opis raportu mówi, że organizacja wskazała potrzeby badawcze i zakres dalszych prac, aby rozwiać obecne niepewności. Nie jest to więc werdykt, tylko plan dalszych badań.

EFSA w 2016 roku stwierdziła, że brakuje danych o toksyczności i losie cząstek w organizmie, potrzebnych do oceny ryzyka dla ludzi. Dla owoców morza oszacowała ostrożnie, że obecność mikroplastiku miałaby niewielki wpływ na całkowite narażenie na dodatki i zanieczyszczenia. To opinia z 2016 roku, a od tego czasu pojawiły się nowe badania, w tym opisane niżej, które również nie rozstrzygają kwestii skutków.

Głośne badania: co pokazują, a czego nie

Blaszka miażdżycowa i zdarzenia sercowo-naczyniowe

W 2024 roku w czasopiśmie The New England Journal of Medicine opublikowano badanie Marfelli i współpracowników. Autorzy zaznaczyli, że wcześniej brakowało bezpośrednich dowodów, że ryzyko widoczne w badaniach laboratoryjnych dotyczy też ludzi. Było to badanie prospektywne, wieloośrodkowe i obserwacyjne. Objęło 304 pacjentów operowanych z powodu zwężenia tętnicy szyjnej bez objawów; obserwację ukończyło 257 osób. Polietylen wykryto w blaszce miażdżycowej u 150 pacjentów (58,4%).

Osoby z wykrytym mikroplastikiem w blaszce miały wyższe ryzyko zdarzenia złożonego (zawał serca, udar lub zgon z dowolnej przyczyny) w średnio około 34 miesiącach obserwacji niż osoby bez wykrytych cząstek. Taki charakter badania pokazuje związek, a nie przyczynę. Cząstki mogły być wskaźnikiem innych czynników, na przykład ogólnego narażenia środowiskowego albo stanu naczyń. Nie wynika z tego, że mikroplastik powoduje zawały.

Mózg i inne narządy

W 2025 roku w czasopiśmie Nature Medicine opisano badanie Nihart i współpracowników. Cząstki wykryto w nerce, wątrobie i mózgu osób zmarłych; autorzy zanotowali też większe stężenia w próbkach mózgu od osób z rozpoznaną demencją oraz wzrost stężeń w próbkach z 2024 roku w porównaniu z 2016. Badanie nie wykazuje, że cząstki wywołują demencję, bo dotyczy próbek pobranych po śmierci. Sami autorzy piszą o „krytycznej potrzebie” lepszego zrozumienia dróg narażenia, wychwytu, usuwania i możliwych skutków zdrowotnych.

Dlaczego wyniki bywają tak różne

Wykrywanie mikroplastiku i nanoplastiku w tkankach, wodzie i żywności jest trudne. Przegląd krytyczny metod z 2025 roku wskazuje, że problemem są niskie stężenia, różne właściwości cząstek i zakłócenia od innych substancji w próbce. Brak standaryzowanych procedur uznano za jedną z głównych barier w rzetelnej ocenie narażenia i ryzyka.

Dobrze to ilustruje badanie z 2024 roku (Qian i współpracownicy, czasopismo PNAS), w którym wodę butelkowaną analizowano nową techniką obrazowania pojedynczych cząstek. W badanych próbkach około 90% policzonych cząstek stanowił nanoplastik, a autorzy ocenili, że wynik jest o rzędy wielkości wyższy niż wcześniej podawana liczba mikroplastiku w wodzie butelkowanej. Wynik pokazuje, że liczby zależą od tego, jakie cząstki i jaką metodą się liczy. Przy porównywaniu liczb zawsze sprawdzaj więc, jaką metodą i jakie cząstki liczono.

Gdzie mikroplastik trafia do organizmu i co możesz zrobić

Poniższa tabela jest przykładem redakcji zbudowanym z zacytowanych badań i stanowisk. Nie jest zaleceniem lekarskim ani wynikiem jednego badania; opisuje kierunki, które mają oparcie w źródłach.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Źródło narażeniaCo wiadomoCo możesz zrobić (przykład redakcji)
Woda pitnaWedług WHO (2019) przy obecnych poziomach nie wydaje się to zagrożeniem dla zdrowia, ale dane są ograniczoneCytowane stanowisko WHO nie daje podstaw do rezygnacji z picia wody; ujednolicone metody pomiaru dopiero powstają
Jedzenie i napoje podgrzewane w plastikuBadanie laboratoryjne (2023): podgrzewanie w mikrofalówce uwalniało najwięcej cząstekPodgrzewaj w szkle lub ceramice
Napary w torebkach z tworzywaBadanie laboratoryjne (2019): torebka z tworzywa w gorącej wodzie uwalniała miliardy cząstekSprawdź na opakowaniu, z czego wykonano torebkę; rozważ herbatę liściastą
Kurz domowyBadanie 108 domów (2022): częstsze odkurzanie wiązało się z mniejszym ładunkiem mikroplastikuOdkurzaj regularnie
Powietrze w pomieszczeniachBadanie z Sri Lanki (2022): w środku stężenia były wyższe niż na zewnątrzWietrz mieszkanie; to rozsądny wniosek, a nie wynik badania wietrzenia

Podgrzewanie jedzenia w plastiku

Badanie z 2023 roku w Environmental Science & Technology sprawdzało uwalnianie cząstek z plastikowych pojemników i woreczków wielorazowego użytku. Użyto w nim wody dejonizowanej i 3% kwasu octowego jako zamienników żywności, więc to wyniki laboratoryjne, a nie pomiary prawdziwych posiłków. Podgrzewanie w mikrofalówce uwalniało najwięcej cząstek w porównaniu z przechowywaniem w lodówce lub w temperaturze pokojowej. Z niektórych pojemników z jednego centymetra kwadratowego plastiku w ciągu 3 minut mogło się uwolnić 4,22 miliona mikrocząstek i 2,11 miliarda nanocząstek. Przechowywanie przez ponad pół roku także uwalniało miliony i miliardy cząstek.

Najwyższe szacowane dzienne pobranie dotyczyło niemowląt pijących podgrzewaną wodę oraz małych dzieci jedzących podgrzewane produkty mleczne z pojemników z polipropylenu. Praktyczny wniosek jest prosty: do podgrzewania wybieraj szklane lub ceramiczne naczynia, a w plastiku jedzenie najwyżej przechowuj. Dotyczy to zwłaszcza jedzenia przygotowywanego dla dzieci.

Pył domowy i powietrze

W międzynarodowym badaniu z 2022 roku zmierzono mikroplastik w osiadłym kurzu w 108 domach w 29 krajach. Główne źródła cząstek i pyłu znajdowały się wewnątrz domów, a częstsze odkurzanie wiązało się z mniejszą ilością mikroplastiku w kurzu. Największą dawkę przez wdychanie i połykanie oszacowano dla niemowląt w wieku 0–2 lat. Badanie z Sri Lanki wykazało z kolei, że stężenia w powietrzu były wyższe wewnątrz niż na zewnątrz, a głównym źródłem mogą być włókna tekstylne. Żadne z tych badań nie sprawdzało wprost wpływu wietrzenia, więc to tylko logiczne uzupełnienie regularnego sprzątania.

Woda z kranu czy butelkowana

Źródła przytoczone wyżej nie rozstrzygają, która woda jest „lepsza” pod względem mikroplastiku. Stanowisko WHO dotyczy wody pitnej ogółem, a badanie wody butelkowanej pokazało głównie, jak bardzo wynik zależy od metody. Wybór kranu lub butelki możesz więc oprzeć na innych kryteriach. O nadzorze nad jakością wody z kranu i hasłach reklamowych o wodzie przeczytasz w tekście woda strukturyzowana: co mówi nauka, a o piciu wody w kontekście codziennych nawyków w tekście czy picie wody pomaga schudnąć.

Prawo: ograniczenie celowo dodawanych mikrodrobin

Unia Europejska ogranicza mikroplastik dodawany do produktów celowo. Komisja Europejska opisuje rozporządzenie (UE) 2023/2055 jako dotyczące „syntetycznych mikrocząstek polimerowych, lepiej znanych jako mikroplastik, samych lub celowo dodawanych do mieszanin”. Zakaz wprowadzania do obrotu obowiązuje od 17 października 2023 roku dla zastosowań bez okresu przejściowego; dla części produktów ustalono późniejsze terminy. Wyroby gotowe nie wchodzą w zakres tego ograniczenia.

To ważne rozróżnienie: rozporządzenie nie dotyczy mikroplastiku, który powstaje w wyniku ścierania i rozpadu (opony, tkaniny, odpady), więc nie rozwiązuje całego problemu.

Zasady, które mają sens bez względu na wynik badań

Skoro skutki zdrowotne nie są wyjaśnione, warto traktować opisane wyżej kroki jako zwykłe nawyki, które nie wymagają czekania na wyniki badań: podgrzewanie w szkle lub ceramice, regularne odkurzanie i wietrzenie. Jeśli szukasz sposobu na wprowadzanie zmian, zajrzyj do tekstu o tym, jak wprowadzać trwałe zdrowe nawyki. Nie ma natomiast podstaw, by szukać „odtruwania z mikroplastiku” (zob. odpowiedź niżej).

Kiedy skonsultować się z lekarzem

Obecność mikroplastiku w otoczeniu nie jest objawem ani diagnozą. Jeśli dokuczają ci duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy albo inne niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem rodzinnym; w nagłych przypadkach dzwoń pod numer 112. Opisane zmiany nawyków nie zastępują leczenia ani zaleceń lekarza.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy mikroplastik jest w wodzie z kranu w Polsce?

Nie da się odpowiedzieć „tak” ani „nie” na podstawie ujednoliconych pomiarów, bo metodykę pomiaru mikroplastiku w wodzie pitnej Unia Europejska przyjęła dopiero niedawno: dyrektywa (UE) 2020/2184 o wodzie przeznaczonej do spożycia upoważniła Komisję Europejską do przyjęcia metodyki pomiaru mikroplastiku, a Wspólne Centrum Badawcze zaznacza, że w 2021 roku nie było odpowiednich standardowych metodyk. Metodykę przyjęto decyzją delegowaną (UE) 2024/1441 z 11 marca 2024 roku. WHO w 2019 roku oceniła, na podstawie ograniczonych danych, że mikroplastik w wodzie pitnej nie wydaje się zagrożeniem dla zdrowia przy obecnych poziomach.

Czy da się usunąć mikroplastik z organizmu?

Źródła nie opisują sprawdzonego sposobu. Autorzy badania z 2025 roku o cząstkach w mózgu podkreślają, że drogi wychwytu i usuwania cząstek w tkankach wymagają lepszego poznania. Nie ma więc podstaw do sięgania po „detoksy” ani preparaty obiecujące oczyszczanie. Rozsądniej ograniczać nowy kontakt z cząstkami i dbać o ogólne nawyki.

Czy herbata w torebkach zawiera mikroplastik?

Zależy od materiału torebki. W badaniu laboratoryjnym z 2019 roku jedna torebka wykonana z tworzywa (nylon i politereftalan etylenu) po zaparzeniu w temperaturze 95°C uwalniała około 11,6 miliarda mikrocząstek i 3,1 miliarda nanocząstek do filiżanki. Wynik dotyczy torebek z tworzywa, a nie wszystkich torebek. Sprawdź skład na opakowaniu albo wybierz herbatę liściastą.

Czy mikroplastik powoduje choroby serca lub demencję?

Nie ma na to dowodów przyczynowych. Badania Marfelli (2024) i Nihart (2025) wskazują na związek i obecność cząstek w tkankach, ale ich konstrukcja nie pozwala orzec, co jest przyczyną, a co skutkiem.

← Więcej: Nowości medyczne

Czytaj więcej

Profilaktyka i dobre samopoczucie

Zdrowe nawyki: jak wprowadzić trwałe zmiany

Zdrowe nawyki: jak małe kroki powtarzane o stałej porze dają trwałe zmiany. Zalecenia WHO i NHS, tabela startowa i najczęstsze pułapki, które psują plan.