
LinkedIn: co to jest i kto czyta profile
LinkedIn to serwis społecznościowy o profilu zawodowym. Guillory i Hancock opisują w badaniu z 2012 roku, że ludzie wgrywają tam internetowe życiorysy i nawiązują kontakty ze współpracownikami oraz znajomymi. Van de Ven i współautorzy zauważają, że takie serwisy bywają wykorzystywane w rekrutacji, bo profile zawierają cenne informacje, na przykład o wykształceniu i doświadczeniu zawodowym.
Ta sama grupa badaczy, powołując się na prace Roulin i Bangerter z 2013 roku, pisze, że wielu rekruterów korzysta z takich profili, by szukać pożądanych cech osobowości. Autorzy dodają, że u wielu cech może to być nieskuteczne. Skąd to zastrzeżenie, widać w wynikach opisanych niżej.
Wielka Piątka: model, na którym opierają się badania
Badania opisane niżej korzystają z modelu Wielkiej Piątki. Słownik psychologii Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA) opisuje go jako model głównych wymiarów różnic indywidualnych w osobowości. Wymiary to zwykle ekstrawersja, neurotyzm, ugodowość, sumienność i otwartość na doświadczenie, choć nazwy różnią się nieco u poszczególnych badaczy.
W badaniach nad profilami zwykle porównuje się dwie rzeczy: jak cechy ocenia właściciel profilu oraz jak ocenia je obserwator, który widział tylko profil. Im bardziej oceny obserwatorów zgadzają się z ocenami właścicieli, tym trafniejszy odczyt. Zgodność mierzy się współczynnikiem korelacji: im bliżej 1, tym silniejszy związek.
Badanie z 2017 roku: co odczytali obserwatorzy
Van de Ven, Bogaert, Serlie, Brandt i Denissen opublikowali w Journal of Managerial Psychology badanie, w którym w dwóch częściach obserwatorzy oceniali cechy Wielkiej Piątki i autoprezentację na podstawie profili na LinkedIn. Oceniano profile 275 osób: 62 studentów i 116 pracujących w badaniu pierwszym oraz 97 pracowników jednej firmy w drugim. Autoprezentację autorzy opisują jako cechę odzwierciedlającą chęć i ambicję prezentowania siebie innym. Oceny porównywano z samooceną cech przez właściciela profilu.
Wynik był selektywny. Informacje z profilu pozwalały lepiej wnioskować o ekstrawersji i autoprezentacji, a korelacje wynosiły od 0,24 do 0,29. W badaniu drugim (97 profili) autorzy porównywali pary profili: profil oceniony przez obserwatorów jako bardziej ekstrawertyczny należał do osoby bardziej ekstrawertycznej (według jej własnej oceny) w 60,2 procent przypadków, czyli o około 10 punktów procentowych częściej niż przy losowym zgadywaniu (50 procent). Autorzy podają też iloraz szans 1,51 (60,2 do 39,8). Pozostałych cech nie dało się trafnie odczytać: ugodowość i otwartość na doświadczenie wyszły w jednej próbie badania pierwszego (osób pracujących), ale wynik nie powtórzył się w drugiej próbie ani w badaniu drugim.
Ciekawe są dwa wątki dotyczące wyglądu profilu:
- Zdjęcie. Trafność odczytu ekstrawersji i autoprezentacji nie zależała od tego, czy w profilu widoczne były zdjęcie i nazwisko. Obserwatorzy bez tych informacji trafiali podobnie dobrze.
- Wskazówki, które mylą. W analizie eksploracyjnej bardziej sumienne osoby częściej zamieszczały zdjęcie i miały mniej kontaktów, ale obserwatorzy tego nie wychwytywali. Za to uznawali osoby w formalnym stroju za bardziej sumienne, co według autorów nie było prawdą.
Autorzy wskazują też ograniczenia. Cechy właścicieli mierzono tylko ich samooceną. W badaniu pierwszym użyto krótkiego, dziesięciopozycyjnego kwestionariusza o niskiej rzetelności (dla ugodowości 0,14, dla otwartości 0,35), co może częściowo tłumaczyć trudność w odczytaniu tych cech; w badaniu drugim użyto dłuższego, 36-pozycyjnego kwestionariusza. Obserwatorami byli studenci psychologii bez doświadczenia w rekrutacji, więc nie wiadomo, czy rekruterzy radziliby sobie lepiej. Badania nie sprawdzały też, czy określony profil zwiększa szanse na pracę.
Co dodają inne badania
Roulin i Levashina (2019, Personnel Psychology). Badacze sprawdzali oceny oparte na profilach LinkedIn. Obserwatorzy oceniali umiejętności, osobowość i zdolności poznawcze z akceptowalną zgodnością między sobą, a oceny z profilu korelowały z samoopisem właścicieli w przypadku ekstrawersji. Profile dłuższe, ze zdjęciem i z większą liczbą kontaktów były oceniane pozytywniej. Część tych cech jest trafną wskazówką: osoby o wysokiej sumienności miały dłuższe profile.
Fernandez i współautorzy (2021, Journal of Research in Personality). Zakodowali 607 profili według 33 wskaźników i stwierdzili, że profile zawierają trafne sygnały cech osobowości. Podkreślają jednak ograniczenia: osobowość mierzono wyłącznie samoopisem, a badani byli młodzi, wykształceni i pochodzili z jednej szkoły hotelarskiej. Autorzy przypominają też, że wcześniejsze badania zgodnie wskazywały na wiele sygnałów ekstrawersji i bardzo niewiele sygnałów innych cech.
Kontekst: badanie profili na Facebooku. Van de Ven i współautorzy opisują wcześniejsze badanie Backa i współpracowników z 2010 roku: oceny osób oglądających profile na Facebooku korelowały z rzeczywistą osobowością właścicieli na poziomie od 0,22 do 0,41. Według autorów oznacza to, że profile dają wskazówki co do rzeczywistej osobowości, a nie tylko tego, jak właściciel chce wyglądać. LinkedIn jest jednak serwisem zawodowym o bardziej ujednoliconej formie, więc wyniki z Facebooka nie przenoszą się na niego automatycznie.
Autoprezentacja: czy w profilu można przesadzić
Profil jest wybranym obrazem siebie. Guillory i Hancock przeprowadzili eksperyment, w którym 119 osób tworzyło życiorysy w jednym z trzech wariantów: tradycyjnym, jako prywatny profil na LinkedIn albo jako profil publiczny. Publiczność zmieniła rodzaj nieprawdy, ale nie jej ogólną częstość. W porównaniu z życiorysami tradycyjnymi życiorysy tworzone na LinkedIn były mniej nieprawdziwe w kwestii doświadczenia zawodowego i obowiązków, a bardziej w kwestii zainteresowań i hobby. To wynik z sytuacji laboratoryjnej, a nie z oceny prawdziwych profili.
Fernandez i współautorzy zakładają, że dzięki możliwości sprawdzenia informacji przez kontakty wydaje się mniej prawdopodobne, by użytkownicy zmyślali treści na LinkedIn. Zauważają przy tym, że umiejętności wpisane do profilu dobrze zgadzały się z samoopisem osobowości (na przykład osoby deklarujące pracę zespołową były bardziej ugodowe i sumienne).
Tabela: elementy profilu a badania
Poniższa tabela to przykład redakcji zbudowany z wyników opisanych wyżej; kolumna trzecia to praktyczny wniosek z danych, nie wynik badania.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Element profilu | Co mówią badania | Praktyczny wniosek (przykład redakcji) |
|---|---|---|
| Zdjęcie | Obecność zdjęcia i nazwiska nie zmieniła trafności odczytu ekstrawersji (van de Ven i in.); profile ze zdjęciem oceniano pozytywniej (Roulin i Levashina); formalny strój mylnie wiązano z sumiennością | Zdjęcie wpływa na wrażenie, ale nie jest rzetelnym dowodem cech; nie traktuj stroju jako świadectwa charakteru, swojego ani cudzego |
| Liczba kontaktów | Więcej kontaktów wiązano z ekstrawersją (Fernandez i in.); sumienne osoby miały ich mniej, czego obserwatorzy nie dostrzegali (van de Ven i in.) | Liczba kontaktów mówi o towarzyskości, a nie o rzetelności; nie ścigaj się o jej wzrost |
| Długość i opis | Dłuższe profile oceniano pozytywniej, a osoby o wysokiej sumienności miały dłuższe profile (Roulin i Levashina) | Kompletny opis doświadczenia ma sens, o ile jest zgodny z faktami |
| Umiejętności | Wpisane umiejętności zgadzały się z samoopisem cech (Fernandez i in.) | Wpisuj to, co potrafisz pokazać na przykładzie |
| Doświadczenie i zainteresowania | W eksperymencie z tworzeniem życiorysów na LinkedIn mniej nieprawdy dotyczyło pracy, a więcej hobby niż w życiorysach tradycyjnych (Guillory i Hancock) | Opis stanowisk powinien dać się potwierdzić; hobby czytaj z rezerwą |
Co z tego wynika dla twojego profilu
Badania nie dają przepisu na profil, który kogoś do czegoś przekona. Poniższe punkty to ostrożne wnioski z opisanych wyników, a nie zalecenia, które badania bezpośrednio potwierdziły:
- Trzymaj się faktów. Stanowiska, zadania i umiejętności opisuj tak, by dało się je sprawdzić. Autorzy jednego z badań zakładają, że kontakty mogą zweryfikować wpisy, a w eksperymencie z życiorysami to właśnie hobby opisywano mniej uczciwie niż pracę. Badanie z Facebooka sugeruje, że profile odzwierciedlają także rzeczywistą osobowość, ale dla LinkedIn dobrze odczytywano tylko ekstrawersję, więc rada, by opis opierać na faktach, jest zasadą ostrożności, a nie wynikiem badań.
- Zadbaj o kompletność. Dłuższe i pełniejsze profile oceniano w badaniu Roulin i Levashiny przychylniej, ale to ocena wrażenia, a nie gwarancja jakiegokolwiek wyniku.
- Nie szukaj w liczbach i ubiorze charakteru. Kontakty i strój są mylącymi wskazówkami, jeśli chcesz coś o kimś wnioskować.
Żadne z tych badań nie dowodzi, że określony profil zwiększa szanse na pracę, więc nie należy tego obiecywać. Jeśli porównywanie się z cudzymi profilami podkopuje twoje zaufanie do siebie, pomocne może być rozróżnienie opisane w tekście o samoocenie, a o budowaniu pewności w działaniu przeczytasz w tekście o pewności siebie. Gdy obniżony nastrój lub zniechęcenie trwają tygodniami, skonsultuj się z lekarzem rodzinnym lub psychologiem.
Ocena kandydata po profilu: ostrożnie
Przegląd z 2024 roku (Mönke, Roulin, Lievens, Bartossek i Schäpers; 12 badań) podsumowuje wiedzę o ocenach opartych na mediach społecznościowych. Ocena jednego obserwatora była w nich zwykle mało rzetelna, zgodność z miarami osobowości uznano za wystarczającą, choć zmienną między cechami, a związek z wynikami w pracy był mały lub bliski zera. Zgodność bywała wyższa dla ekstrawersji, a niższa dla neurotyzmu. Autorzy zaznaczają, że dowodów jest mało.
Dla osoby oceniającej oznacza to: profil to jedno ze źródeł wrażenia, a nie narzędzie diagnozy. Odczyt bywa częściowo trafny dla ekstrawersji, a dla pozostałych cech zwykle jest słaby. O tym, dlaczego wyniki kwestionariuszy osobowości opisują grupy, a nie pojedyncze osoby, przeczytasz też w tekście Ciemna triada: narcyzm, psychopatia i makiawelizm. Podobnie ostrożnie warto podchodzić do wniosków o charakterze bliskiej osoby w sporze; o rozmowie w trudnym związku przeczytasz w tekście Jak naprawić związek: co pomaga i kiedy iść na terapię par.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy rekruterzy oceniają osobowość z profilu na LinkedIn?
Według van de Ven i współautorów, powołujących się na pracę Roulin i Bangerter z 2013 roku, wielu rekruterów korzysta z profili, by szukać pożądanych cech osobowości. Ci sami autorzy zaznaczają, że może to być nieskuteczne dla wielu cech, bo w badaniu trafnie odczytano głównie ekstrawersję.
Czy zdjęcie na profilu ma znaczenie?
Dla wrażenia tak: w badaniu Roulin i Levashiny profile ze zdjęciem oceniano pozytywniej. Dla trafności odczytu osobowości nie: w badaniu van de Ven i współautorów usunięcie zdjęcia i nazwiska nie zmieniło trafności ocen ekstrawersji i autoprezentacji. Strój na zdjęciu bywał przy tym mylnie wiązany z sumiennością.
Czy można kogoś ocenić po profilu?
Tylko w ograniczonym zakresie. Badania pokazują częściowo trafny odczyt ekstrawersji, a pozostałych cech zwykle nie. Profil to autoprezentacja, a oceny w badaniach porównywano z samoopisem, nie z zachowaniem w pracy, więc nie nadaje się do wyciągania wniosków o czyimś charakterze.


