
Czym jest glutamina
Według przeglądu z 2018 roku glutamina jest najobficiej występującym aminokwasem w organizmie. Według przeglądu z 2026 roku należy do aminokwasów, które organizm potrafi wytworzyć z innych związków, więc w odróżnieniu od aminokwasów egzogennych nie musi pochodzić z pożywienia. O tych ostatnich przeczytasz w tekście Produkty bogate w aminokwasy egzogenne: 10 źródeł w diecie.
W stanach silnego katabolizmu, czyli intensywnego rozpadu tkanek (ciężka choroba, uraz, posocznica), glutamina bywa nazywana aminokwasem warunkowo niezbędnym: zapotrzebowanie rośnie, a zapasy mogą nie wystarczać. Dotyczy to głównie osób chorych, nie zdrowej codzienności.
Co glutamina robi w jelitach
Przegląd z 2018 roku opisuje, że zarówno jelito cienkie, jak i grube mogą metabolizować duże ilości glutaminy z diety lub z krwi. Dla jelita jest ona ilościowo ważniejszym substratem energetycznym niż glukoza. Przegląd z 2017 roku dodaje, że w badaniach doświadczalnych niedobór glutaminy prowadził do zaniku kosmków jelitowych, mniejszej ilości białek łączących komórki i większej przepuszczalności jelita.
To wyjaśnia, skąd pomysł na suplementację. Jednak wyniki z badań na komórkach i zwierzętach nie przesądzają o skutkach u ludzi. Autorzy tego samego przeglądu z 2017 roku podkreślają, że mimo obiecujących danych z modeli doświadczalnych potrzebne są dalsze badania nad suplementacją w praktyce klinicznej.
Glutamina w diecie
Glutamina wchodzi w skład białek, więc dostarczają jej produkty białkowe. Wśród źródeł wymienia się pszenicę, kukurydzę, jęczmień, orzeszki ziemne, soję, białka jaj i mleko. W badaniu z 2009 roku, opartym na kwestionariuszu żywieniowym 70 356 amerykańskich pielęgniarek, średnie spożycie glutaminy wyniosło około 6,8 g na dobę, a autorzy odnotowali dość duże różnice między osobami.
O tym, jak sposób odżywiania wiąże się z mikrobiomem jelit, przeczytasz w tekście Dieta zachodnia: wpływ na mikrobiom jelit i metabolizm.
„Nieszczelne jelito”: pojęcie, nie diagnoza
Przegląd z 2019 roku (Camilleri) wyjaśnia, że bariera jelitowa składa się z warstwy śluzu, nabłonka i mechanizmów odpornościowych. Zwiększona przepuszczalność występuje przy takich obciążeniach jak intensywny wysiłek wytrzymałościowy, leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ciąża czy emulgatory w diecie. Autor zastrzega jednak, że informacje o „nieszczelnym jelicie” krążące publicznie wymagają potwierdzenia, zanim zaleci się diety eliminacyjne lub suplementy naprawcze. Dodaje, że wciąż nie udowodniono, iż przywrócenie funkcji bariery łagodzi objawy chorób jelit lub chorób ogólnoustrojowych.
Co pokazały badania u ludzi
Zespół jelita drażliwego po infekcji
W badaniu z 2019 roku (randomizowane, z placebo, 8 tygodni) wzięli udział dorośli, u których po infekcji jelit rozwinął się zespół jelita drażliwego z biegunką i zwiększoną przepuszczalnością. Badanie ukończyło 106 osób (54 w grupie glutaminy, 52 w grupie placebo). Cel pierwszorzędowy, czyli poprawę punktacji nasilenia objawów, osiągnęło 43 osoby (79,6%) w grupie glutaminy i 3 (5,8%) w grupie placebo. Wyniki drugorzędowe, takie jak częstość wypróżnień i przepuszczalność jelita, także przemawiały za glutaminą. Autorzy zaznaczyli jednak, że potrzebne są duże badania potwierdzające. Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego i wybór leczenia należą do lekarza; wynik badania nie jest wskazówką do samodzielnej suplementacji.
Choroby zapalne jelit
Przegląd systematyczny z 2021 roku objął siedem badań randomizowanych. Jego autorzy stwierdzili, że glutamina nie wpłynęła na przebieg choroby, aktywność choroby, przepuszczalność jelita ani markery stanu zapalnego, niezależnie od drogi podania, choć w pojedynczych badaniach odnotowano zmiany niektórych wskaźników. Przy chorobach zapalnych jelit decyzje o leczeniu i suplementach podejmuje lekarz.
Osoby w ciężkim stanie na intensywnej terapii
W badaniu z 2013 roku wzięło udział 1223 dorosłych z niewydolnością wielonarządową, na oddziałach intensywnej terapii i z wentylacją mechaniczną; glutaminę podawano dożylnie i dojelitowo. Pierwszorzędowym punktem końcowym była 28-dniowa śmiertelność: 32,4% w grupach z glutaminą wobec 27,2% bez niej (tendencja, P = 0,05). Śmiertelność w szpitalu i po 6 miesiącach była istotnie wyższa w grupach z glutaminą. To jedna z przyczyn, dla których suplementacja u ciężko chorych wymaga decyzji lekarza.
Sportowcy i osoby aktywne
Przegląd narracyjny z 2026 roku opisuje niejednorodne wyniki: część badań wykazała poprawę markerów przepuszczalności jelit, inne minimalny lub zerowy efekt. Autorzy uznają, że dowody nie wystarczają, by określić korzyści suplementacji. W małym badaniu z 2026 roku (19 narciarzy, naprzemienne, z placebo, 4 tygodnie) glutamina nie zmieniła istotnie kalprotektyny w kale ani objawów żołądkowo-jelitowych.
Zestawienie
Przykład redakcji zbudowany z opisanych badań:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Grupa lub sytuacja | Co pokazały badania | Ograniczenia |
|---|---|---|
| IBS z biegunką po infekcji | Poprawa objawów u 79,6% wobec 5,8% (2019, 106 osób) | Jedno badanie, wybrana grupa, autorzy proszą o większe próby |
| Choroby zapalne jelit | Brak wpływu na przebieg i aktywność choroby (przegląd 2021, 7 badań) | Różne drogi podania; w pojedynczych badaniach odnotowano zmiany niektórych wskaźników |
| Intensywna terapia | Wyższa śmiertelność w szpitalu i po 6 miesiącach (2013, 1223 osoby) | Dotyczy ciężko chorych; nie przenosić na osoby zdrowe |
| Sportowcy | Wyniki niejednorodne, dowody niewystarczające (przegląd 2026) | Różne protokoły i punkty końcowe; mała próba (19 osób) |
Bezpieczeństwo suplementów
Dla glutaminy w badaniach klinicznych nie ustalono poziomów NOAEL ani LOAEL, czyli ilości, przy których szkodliwych skutków nie obserwowano lub już je obserwowano. Przegląd z 2013 roku opisuje, że bardzo wysokie, przewlekłe spożycie może zaburzać transport innych aminokwasów, metabolizm amoniaku i skład aminokwasów we krwi; autorzy wskazują na potrzebę badań długoterminowych.
Ośrodek onkologiczny Memorial Sloan Kettering opisuje m.in. przypadek 35-letniej sportsmenki z objawami uszkodzenia wątroby po trzech tygodniach przyjmowania proszku z glutaminą (wyzdrowiała po odstawieniu) oraz ostre uszkodzenie nerek po długotrwałym stosowaniu dużej dawki. Ponieważ glutamina uczestniczy w obiegu amoniaku, przy chorobach wątroby i nerek decyzję o suplemencie warto zostawić lekarzowi.
Dotyczy to też leków. Wspomniane źródło podaje, że glutamina może osłabiać działanie laktulozy zmniejszającej stężenie amoniaku (nie dotyczy stosowania laktulozy jako środka przeczyszczającego). Jeśli przyjmujesz leki na stałe, powiedz o suplemencie lekarzowi lub farmaceucie. Ryzyko i jakość suplementów aminokwasów omawia tekst Suplementy aminokwasów: korzyści i ryzyko.
Co możesz zrobić na co dzień
Zamiast sięgać po suplement, zacznij od podstaw: zróżnicowanej diety z białkiem i warzywami. Wskazówki o nawykach sprzyjających pracy jelit zebrano w tekście Jelito grube: nawyki wspierające pracę zamiast oczyszczania. Podobne rozważania o suplementach, ich normach i bezpieczeństwie znajdziesz w tekście Glicynian magnezu: działanie, normy i bezpieczeństwo.
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym, jeśli masz nawracające bóle brzucha, przewlekłą biegunkę lub niezamierzony spadek masy ciała; takie objawy wymagają diagnozy, a nie samodzielnej suplementacji. Według amerykańskiego instytutu NIDDK biegunka może być oznaką poważniejszego problemu. Pilnie zgłoś się do lekarza przy biegunce trwającej dłużej niż 2 dni, wysokiej gorączce, stolcu czarnym i smolistym lub z krwią albo ropą. W nagłych przypadkach zadzwoń pod numer 112. Glutamina nie zastępuje leczenia ani konsultacji; jeśli przyjmujesz leki lub chorujesz na wątrobę albo nerki, omów z lekarzem każdy suplement.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy glutamina jest dobra na jelita?
Jest ważnym paliwem komórek jelita, ale korzyści z suplementów wykazano jedynie w wybranych badaniach (np. w poinfekcyjnym IBS z biegunką), a w chorobach zapalnych jelit przegląd z 2021 roku nie wykazał efektu.
Czy glutamina uszczelnia jelita?
W badaniach doświadczalnych i w jednym badaniu u chorych z IBS zmniejszała przepuszczalność jelita. Przegląd z 2019 roku zaznacza jednak, że nie udowodniono, iż przywracanie bariery łagodzi objawy chorób.
Skąd wziąć glutaminę z jedzenia?
Zawierają ją produkty białkowe, m.in. jaja, mleko, soja, orzeszki ziemne i zboża. Przy zróżnicowanej diecie nie trzeba szukać jej osobno.
Czy glutamina jest bezpieczna?
Dane o długotrwałym stosowaniu wysokich ilości są ograniczone, a opisano przypadki uszkodzenia wątroby i nerek. Dlatego przy chorobach tych narządów i przy lekach warto zapytać lekarza.
Czy glutamina pomaga sportowcom na jelita?
Przegląd z 2026 roku opisuje niejednorodne wyniki, a w małym badaniu narciarzy nie zmieniła objawów jelitowych ani kalprotektyny w kale.


