Odżywianie, ruch, uroda i codzienna profilaktyka

Metoda na zdrowie Baza wiedzy
Menu

Zdrowie psychiczne

Phubbing: dlaczego telefon przeszkadza w kontaktach

Phubbing to ignorowanie rozmówcy na rzecz telefonu. Co mówią badania, skąd się bierze, czego nie dowodzą i jak ograniczyć telefon w rozmowie z bliskimi.

Dwoje znajomych przy stoliku w kawiarni: jedna osoba patrzy w telefon, druga znudzona spogląda w okno
Obraz wygenerowany przez AI

Czym jest phubbing

Słowo „phubbing” powstało z połączenia angielskich określeń telefonu i lekceważenia (ang. „snubbing”). Według przeglądu piśmiennictwa z 2021 roku termin ma początek w maju 2012 roku, kiedy agencja reklamowa z Melbourne uruchomiła kampanię przeciw temu zachowaniu i poprosiła leksykografów, autorów i poetów o wymyślenie nowego słowa. Badacze definiują phubbing jako zlekceważenie kogoś w sytuacji towarzyskiej przez patrzenie w telefon zamiast na osobę, z którą się rozmawia.

Autorzy przeglądu zaznaczają, że takie zachowanie jest powszechnie uznawane za niestosowne. Wskazują też, że w 84 artykułach z lat 2012–2020 najczęściej były to badania opisowe, a do zbierania danych najczęściej używano kwestionariusza (53 proc.). To ważna informacja przy czytaniu dalszych wyników.

Co mówią badania

  • Rozmowa i poczucie więzi. W eksperymencie Chotpitayasunondh i Douglas (2018) uczestnicy oglądali trzyminutową animację i wyobrażali sobie, że są uczestnikami rozmowy, w której partner ignorował ich telefonem w dużym stopniu, częściowo albo wcale. Im więcej phubbingu, tym gorzej oceniano jakość komunikacji i satysfakcję z relacji, a efekt tłumaczyło mniejsze poczucie przynależności oraz zmiany nastroju. To wynik z sytuacji wyobrażonej, nie z prawdziwej rozmowy.
  • Związek romantyczny. Według uczelnianego omówienia badania Roberts i David (2016) przeprowadzili dwie ankiety wśród łącznie 453 dorosłych w Stanach Zjednoczonych. W drugiej, na 145 osobach, 46,3 proc. badanych zgłosiło, że partner ignoruje ich telefonem. Jak podaje omówienie, tam, gdzie ktoś widział u partnera takie zachowanie, pojawiał się konflikt i niższa satysfakcja ze związku.
  • Pary wychowujące dzieci. McDaniel i współpracownicy (2018) badali 182 pary w pierwszej części i 239 w drugiej; oceniano m.in. współpracę rodzicielską. Większe zakłócenia przez technologię wiązały się z większym konfliktem o jej używanie, a konflikt z niższą satysfakcją ze związku i gorszą oceną współpracy rodzicielskiej.
  • Różnice między ludźmi. Badanie dzienniczkowe Carnelley i współpracowników (2026, 196 osób w związkach) sprawdzało, jak reagują osoby o różnym stylu przywiązania, a nie jakie są skutki phubbingu w ogóle. W dniach, gdy badani uznawali, że partner ignoruje ich bardziej niż zwykle, osoby z wyższym lękiem w przywiązaniu (obawą przed utratą bliskości partnera) zgłaszały gorszy nastrój i niższą samoocenę, choć ich satysfakcja ze związku się nie zmieniała.

Warto zauważyć, że ludzie mogą ignorować rozmówców telefonem celowo albo nieświadomie, co podkreślają Chotpitayasunondh i Douglas. Sam fakt zerknięcia na ekran nie musi więc oznaczać złej woli.

Czego te badania nie dowodzą

Po pierwsze, w wielu badaniach mierzy się nasilenie phubbingu i samopoczucie w tym samym czasie. Wynik „im więcej, tym gorzej” nie wyjaśnia, co jest przyczyną: telefon może pogarszać relację, ale gorsza relacja może też skłaniać do sięgania po telefon.

Po drugie, nie wszystkie efekty się powtarzają. Przybylski i Weinstein (2013) opisali dwa eksperymenty, w których sama obecność urządzeń komunikacyjnych obniżała, ich zdaniem, bliskość i jakość rozmowy, najbardziej przy tematach osobistych; jak opisują Linares i Sellier, dotyczyło to rozmów między nieznajomymi. W 2021 roku Linares i Sellier powtórzyły ten schemat w dwóch eksperymentach z udziałem 356 osób (136 grup) i nie potwierdziły wyniku dla jakości relacji. Zespół napisał, że efekt samej obecności telefonu jest co najmniej trudniejszy do znalezienia, niż zakładano. Wspomniana w tej pracy metaanaliza sześciu badań uznała ten efekt za niepotwierdzony.

Po trzecie, podobne wątpliwości dotyczą badań nad uwagą i pamięcią. Metaanaliza z 2023 roku (22 badania) wykazała ogólnie negatywny wpływ użycia i obecności smartfona na funkcje poznawcze, ale nie we wszystkich obszarach. Metaanaliza z 2024 roku (56 badań) potwierdziła tylko jeden efekt, dotyczący pamięci roboczej, a jej autor uznał, że literatura pozwala potwierdzić lub odrzucić hipotezę tylko w ograniczonym stopniu. Te badania dotyczą funkcji poznawczych, nie jakości relacji.

Dlaczego ludzie sięgają po telefon przy rozmówcy

Badacze wskazują kilka czynników. W badaniu Chotpitayasunondh i Douglas (2016) lęk przed tym, że coś cię ominie, słabsza samokontrola i nadmierne korzystanie z internetu przewidywały problemowe korzystanie ze smartfona, a ono z kolei częstszy phubbing. Częstsze bycie ignorowanym samemu wiązało się z poglądem, że to zachowanie jest normą.

Metaanaliza z 2024 roku objęła 27 badań z udziałem 20 415 osób i wykazała dodatni związek phubbingu z lękiem przed pominięciem (ang. FoMO): miara siły związku wyniosła 0,43 (przedział 0,36–0,49). Niejednorodność wyników między badaniami sięgała 97,5 proc. (wskaźnik I kwadrat), więc to przeciętny kierunek, a nie reguła dla każdego. Na siłę związku wpływały m.in. kraj badania, poziom dochodów, sposób doboru uczestników i użyte kwestionariusze.

To nie jest diagnoza. Kwestionariusze użyte w tych badaniach mierzą nasilenie zachowań, a nie rozpoznają zaburzenia. Jeśli zastanawiasz się nad własną samokontrolą, pomocny może być tekst o tym, czy samokontrola to kwestia genów, czy nawyków.

Przykłady sytuacji i alternatywy

Poniższa tabela to przykłady zbudowane na opisanych badaniach. Nie są wynikami testów ani gotową instrukcją.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

SytuacjaCo może sygnalizować rozmówcyPrzykładowa alternatywa
Rozmowa, telefon w dłoni lub w polu widzeniaMniejsze zainteresowanie rozmową; w badaniu z wyobrażoną sytuacją phubbing obniżał ocenę komunikacjiTelefon schowany do kieszeni lub torby
Zerknięcie na ekran w chwili ciszyZerknięcie w przerwie rozmowy to pozycja kwestionariusza Roberts i David (według omówienia uczelni)Wykorzystanie ciszy na pytanie lub chwilę milczenia
Wiadomość, na którą naprawdę czekaszPhubbing bywa celowy albo nieświadomy, więc rozmówca może odczytać to różnieUprzedzenie rozmówcy na początku i krótkie sprawdzenie
Wspólny wieczór z partneremPowtarzające się zakłócenia wiążą się z konfliktem o telefonWspólna umowa, kiedy telefony leżą poza zasięgiem
Zabawa lub rozmowa z małym dzieckiemWiąże się ze zmianą wrażliwości rodzica silniej niż krótkie przerwy (przegląd, 12 badań)Odłożenie telefonu na czas zabawy

Co można zrobić w praktyce

Poniższe pomysły to przykłady, nie wyniki badań ani obietnice efektów.

  • Umowa z bliskimi. McDaniel i współpracownicy podkreślają, że warto, by pary i rodziny oceniały, kontrolowały i zmieniały własne zasady używania technologii, żeby nie rodziły one konfliktu. Umowa może dotyczyć konkretnej pory, na przykład kolacji, albo miejsca, gdzie telefon leży.
  • Telefon poza polem widzenia. Badania nad samą obecnością telefonu dotyczyły rozmów nieznajomych w laboratorium i nie są jednoznaczne, ale schowany telefon po prostu trudniej zerknąć, a ignorowanie rozmówcy telefonem to właśnie zachowanie opisane w badaniach.
  • Wyłączone powiadomienia na czas spotkania. To pomysł wynikający z ogólnego mechanizmu zakłóceń, bo bezpośrednio w cytowanych badaniach nie sprawdzano skuteczności takiej zmiany.
  • Zapowiedź. Gdy musisz coś sprawdzić, powiedz o tym wprost. Phubbing bywa nieświadomy, więc jawna informacja zmniejsza ryzyko, że rozmówca odczyta to jako lekceważenie.

Pomocne mogą być pytania, nad którymi zastanowisz się w pojedynkę lub razem z bliskimi: w jakich sytuacjach telefon najczęściej pojawia się w rozmowie, które z nich da się przewidzieć i co w tych momentach można zrobić inaczej. Chodzi o rozpoznanie własnych wzorców, a nie o ocenianie siebie albo drugiej osoby.

Jeśli telefon pojawia się też w rozmowach z osobami, które dopiero poznajesz, zobacz tekst Jak zacząć rozmowę: czego unikać i co powiedzieć.

Zmiany łatwiej utrzymać, gdy są małe i powtarzalne. Więcej o tym znajdziesz w tekście o trwałych, zdrowych nawykach.

Kiedy szukać pomocy

Telefon bywa tylko jednym z objawów trudności w relacji. Szerzej o tym, co pomaga w trudnym związku i kiedy rozważyć terapię par, przeczytasz w tekście Jak naprawić związek: co pomaga i kiedy iść na terapię par. Jeśli narastają kłótnie, samotność, lęk lub obniżony nastrój, które utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym lub psychologiem. Jeśli ktoś cię poniża, grozi ci lub stosuje wobec ciebie przemoc, zadzwoń do Ogólnopolskiego Pogotowia dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia” pod numer 800 120 002 (bezpłatny, czynny całą dobę). W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod numer alarmowy 112.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy phubbing to brak szacunku?

Nie zawsze. Badacze piszą, że ludzie mogą ignorować innych telefonem zarówno celowo, jak i nie zdając sobie z tego sprawy. Zachowanie jest jednak powszechnie uznawane za niestosowne, a w eksperymencie z wyobrażoną rozmową obniżało oceny komunikacji i poczucie przynależności. Intencja i odbiór mogą się więc różnić.

Jak powiedzieć partnerowi, że telefon przeszkadza w rozmowie?

Badania nie wskazują, jak prowadzić taką rozmowę. Wiadomo z nich, że konflikt o telefon bywa ogniwem między zakłóceniami a niższą satysfakcją ze związku. Przykładowo możesz opisać konkretną sytuację i swoje odczucia, a potem wspólnie ustalić zasady dla telefonów. Jeśli rozmowy nic nie zmieniają albo kończą się awanturami, pomoże konsultacja z psychologiem; o tym, kiedy warto rozważyć terapię par, przeczytasz w tekście Jak naprawić związek: co pomaga i kiedy iść na terapię par.

Czy to dotyczy dzieci i rodziców?

Tak, ale dowody są ograniczone. Przegląd 12 badań o rodzicach dzieci w wieku 0–5 lat wskazuje, że korzystanie z telefonu przez rodzica może być związane ze zmianą wrażliwości i reagowania na dziecko. Silniej służy do tego pochłonięcie urządzeniem niż krótkie przerwy. Autorzy podkreślają, że potrzeba dłuższych badań, by lepiej zrozumieć te procesy.

Czy zerknięcie na telefon to już phubbing?

Definicja dotyczy skupienia na telefonie zamiast na rozmówcy. Krótkie, zapowiedziane sprawdzenie ważnej wiadomości to coś innego niż częste sięganie po ekran w trakcie rozmowy, choć granica zależy od oczekiwań obu stron.

← Więcej: Zdrowie psychiczne

Czytaj więcej

Profilaktyka i dobre samopoczucie

Zdrowe nawyki: jak wprowadzić trwałe zmiany

Zdrowe nawyki: jak małe kroki powtarzane o stałej porze dają trwałe zmiany. Zalecenia WHO i NHS, tabela startowa i najczęstsze pułapki, które psują plan.